“ЖОРЛОНГОО ӨӨРЧИЛЬЕ” ТӨСӨЛ ЖИЛИЙН АЖЛАА ТАЙЛАГНАЛАА

Хөрс, ус, агаарын бохирдлын эх үүсвэр, гол хүчин зүйл болж буй нүхэн жорлонг өөрчилж, хүн байгальд ээлтэй, эдийн засгийн эргэлтэд орох боломжтой жорлон, ариун цэврийн байгууламжуудыг иргэдийн өөрсдийнх нь санаачилга оролцоотойгоор барьж байгуулах урам сэдлийг иргэдэд өгч, тэднийг бодит өөрчлөлтөд уриалах, иргэдэд хамгийн ихээр дутагдаж буй санхүү, технологийн шийдлүүдийг танилцуулж, мэдлэг мэдээллийг олгох зорилгоор жилийн өмнөх “Дэлхийн жорлонгийн өдөр” эхлүүлсэн “Жорлонгоо өөрчилье” соён гэгээрлийн аяны бүтэн жилийн ажлын тайланг сонсож, “Нутгийн шийдэл” ТББ-аас зарласан “Цэвэрч Монгол” уралдааны дүнг танилцуулан, шагнал гардуулах ёслол энэ жилийн “Дэлхийн жорлонгийн өдөр” буюу 2018 оны 11 сарын 19-ны 11 цагт Улаанбаатар зочид буудлын Хөх Асар танхимд боллоо.

2018 оны эхэнд өвлийн хөр цаснаар эхэлсэн “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтын багийн аялал зуны эхэн сарын анхны бороо, өвс ногоо цухуйх цаг хүртэл 20 мянган км замыг туулан, нийт 47 удаагийн сургалт зохион байгуулж, түүндээ 3160 иргэдийг оролцуулжээ. Сургалтын явцад оролцогсдын ойлгож авдаг гол зүйл бол “Би орон нутагтаа, ойр тойрныхноо бас сургаж, хамтдаа өөрчлөлтийг хийх явдал юм байна” гэсэн үзэл санаа ажээ. Энэхүү үзэл санаагаар жигүүрлэсэн орон нутгийн иргэд өөрсдийн сурч мэдсэнээ цааш түгээн, сум баг албан байгууллагууд руу чиглэсэн сургалтуудыг аймаг, дүүрэгтээ өөрсдөө зохион байгуулжээ. 

Тухайлбал Завхан аймгийн Богдын голын багийн иргэн Нарангарав 4 сургуулийн ахлах ангийн 300 сурагчдад бохирдуулагч жорлонгийн хор уршгийн талаар яриа танилцуулгыг сайн дураар хийсэн байна. Мөн аймагт сургалтанд хамрагдсан сумдын багш нар сум сумандаа 1-6 сургалт зохион байгуулжээ. Дархан-Уул аймагт гэхэд 9 баг, 3 суманд нийт 860 иргэдэд хүрч уулзалт зохион байгуулсан бол Говь-Алтай аймагт 17 сургагч багш 13 суманд 33 удаагийн сургалт хийж 1168 хүнийг хамруулсан байна. Хөвсгөл аймагт Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газрын захиргаанаас 11 сумын 32 багийн 865 өрхийн 3050 хүн, 20 байгууллагын 424 хүн, ЕБС-ийн 630 хүүхдэд “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтыг тус тус зохион байгуулжээ.

Мөн Төв аймагт 27 суманд 36 сургалт хийж, 585 хүнийг хамруулсан бол УБ хотын БГД 23 хорооны 210 хэсгийн ахлагч нартаа тусгайлан сургалт хийж, цаашлаад дүүргийн хэмжээнд нийт 5225 иргэдэд “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтын агуулгыг хүргэсэн байна.

2017 оны 5 дугаар сараас хэрэгжиж эхэлсэн Хог хаягдлын тухай хуулиар хөрс бохирдуулагч нүхэн жорлонгийн тоог үе шаттай бууруулах ажлыг төлөвлөх, зохион байгуулах, шаардлагатай хөрөнгийг төсөвт суулгах үүрэг орон нутгийн засаг захиргаанд оногдсон байдаг. Үүнийг “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтаар олж мэдсэн иргэд засаг захиргаанаасаа жорлонгоо өөрчилөх талаар бодит ажил шаардаж эхэлжээ. Үүний үр дүнд тухайлбал Баганхангай дүүрэг 2018 оны нийгэм эдийн засгийн зорилтдоо жорлонгоо өөрчилөх ажлыг заалт болгон оруулсан байна. Говь-Алтай аймгийн засаг дарга “Стандартын нүхэн жорлонгийн тоог нэмэгдүүлэх тухай” А/36 тоот захирамж гаргасан бол Хөвсгөл аймагт “Эрүүл ахуйн 3 дадал” аяныг зохион байгуулах тухай засаг даргын А/243 тоот захирамж тус тус гарчээ. Мөн Говь-Алтай аймгийн эрүүл мэндийн газраас нийгмийн эрүүл мэндийн ажилтнуудын дунд “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтыг иргэдэд хэрхэн ойлгомжтой хүргэх талаар уралдаан зарлаж дүгнэсэн нь орон нутагт улам олон соён гэгээрүүлэгчдийг төрийн байгууллагын дэмжлэгтэйгээр бэлтгэж өгсөн чухал ажил болжээ.

“Жорлонгоо өөрчилье” сургалтын багт нийт 11 сургагч багш, 2 чиглүүлэгч багш, 2 жолооч 1 зохион байгуулагч тогтмол ажилласан бөгөөд сургалтын явцад оролцогсдоор дадлага ажил хийлгэж, тухайн орон нутгийн боломжит шийдлүүдийг өөрсдөөр нь сонгуулан, судалгааг тогтмол авч ирсэн нь ихээхэн хэмжээний мэдээллийн санг бүрдүүлэх таатай боломжийг бий болгосон байна. 

Үүний үр дүнд иргэдийн бодит шаардлага, хүсэл эрмэлзлэл дээр тулгуурласан шинэ бүтээгдэхүүнүүд төрөн гарах таатай хөрс суурь бий болжээ.  Тухайлбал технологийн шийдлүүд гэсэн судалгаагаар хөдөө орон нутагт болон хотод ялгаагүй иргэд төвийн шугамд холбогдох нь зардал ихтэй гэж үзэж, хашаандаа сайхан эко амьдрах хүсэл эрмэлзлэл өндөр байгаа нь харагджээ. Энэ судалгаанаас үүдэн эко жорлонгийн бизнес эрхлэгчид зах зээлд бүтээгдэхүүнээ илүү итгэлтэйгээр нийлүүлэх, бүтээгдэхүүний хөгжүүлэлтэд эргэлзэлгүйгээр хөрөнгө оруулах болж, шинээр Таван богд групп, Фимо Грийн, Био Ундарга, Ану Король зэрэг компаниуд эко жорлонгийн бизнест хөл тавьжээ.  

Иргэдэд дутагдаж буй зүйл гэсэн судалгаагаар зөв технологийг телевизээр сурталчилах гэсэн хүсэлт нэлээдгүй хувийг эзэлж байсны дагуу “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтанд оролцогсдын олонхийн байнга сонгодог 5 технологийг детальчлан зааж, хэрхэн зөв барихыг зөвлөсөн график байгуулалт бүхий 3D анимейшнийг “Жорлонгоо өөрчилье” төслийн хүрээнд бүтээсэн байна. Харин энэхүү зөвлөгөөг иргэдэд хүссэнийх нь хирээр хэрхэн хүргэхэв гэдэг дээр телевизийнхнийг хамтран ажиллаасай, олон иргэдийн хүсэлтийг хангах сайн үйлсэд нэгдээсэй гэж хүсч байгаагаа арга хэмжээний үеэр “Нутгийн шийдэл” ТББ-ын УЗ-ийн гишүүн Ц.Оюундарь хэлж байлаа.

Санхүүгийн шийдэл гэсэн судалгаагаар иргэдийн дунд зээлийн хүүг бууруулах хүсэлт нэлээд байгааг анзаарч, Капитрон банк анх удаа 2018 онд “Эко жорлонгийн зээл” хэмээх цоо шинэ 8 хувийн хүүтэй зээлийн бүтээгдэхүүн гаргаж, эх үүсвэрт нь 1 тэрбум төгрөг зарцуулахаа зарлан, эхнээс нь Өмнөговь аймгийн иргэдэд олгож эхэлсэн байна. Түүнээс гадна Капитрон банк “Жорлонгоо Өөрчилье” сэдэвт дөрвөн удаагийн сургалтыг Өмнөговь аймагт зохион байгуулахад хамтран ажиллаж, гурван сургалтыг нь ивээн тэтгэжээ. Одоо Өмнөговь аймагт зээл олгогч банк, жорлон захиалах буюу зээл авах иргэн, жорлонг байгуулах компани/иргэд гэсэн гурвалсан гэрээ хэлэлцээр бүхий Жорлонгоо өөрчилөх модель хэрэгжиж эхлээд байгаа юм байна.

Энэ бүх ажлыг бүтэн жилийн турш тасралтгүйгээр үр дүнтэй зохион байгуулахад ОУ-ын “Нью Венчер Фонд”-оос олгосон санхүүгийн тэтгэлэг асар том дэмжлэг болжээ. “Нью Венчер Фонд” нь шинэ бизнесийг дэмжих сан бөгөөд “Жорлонгоо өөрчилье” төслийг ариун цэврийн салбарт шинэ бизнес үүсч хөгжих суурь тавих төсөл хэмээн үнэлж шалгаруулсан юм байна. “Бүтэн жилийн турш эдний ард хэн байгаа бол, улс төр л байгаа байх, ямар нэг том эрэгтэй улс төрч, эсвэл бүлэглэл байгаа байх гэсэн элдэв хардалтад өнөөдөр би цэг тавья. Учир нь “Нью Венчер Фонд”-той хийсэн гэрээгээр тус сангийн тэтгэлгийг олон нийтэд зарлах, сурталчилахыг хориглоно, зөвхөн тайлангийнхаа үеэр зарлаж болно гэсэн хатуу шаардлагатай байсан учраас бид явцын дундах элдэв хардлагад тэр бүрт хариулт өгч чадахгүй байсан юм” гэж “Нутгийн шийдэл” ТББ-ын тэргүүн Ц.Оюунгэрэл тайлангийн үеэр хэлсэн үгэндээ онцоллоо. 

“Жорлонгоо өөрчилье” төсөлд “Нью Венчер Фонд”-ын зүгээс нийт 222 мянган ам.долларыг хоёр үе шаттайгаар “Нутгийн Шийдэл” ТББ-д олгосноор “Жорлонгоо өөрчилье” төсөл ийнхүү амжилттай хэрэгжих боломжтой болсон юм байна. “Шинэ бизнесийг дэмжих үзэл санааг бид сургалт бүртээ шингээж, “жорлон ба бизнес” хичээлийг иргэдэд толилуулснаар орон нутаг бүрт ариун цэврийн бизнес эрхлэх сэдлийг иргэдэд олгосоор ирсэн” гэж Ц.Оюунгэрэл мөн нэмж онцолсон юм.


Иргэдийн идэвх санаачилгыг өрнүүлж, шинэ зүйлд уриалан дуудна гэдэг асар их хүчин чармайлт, хөрөнгө цаг шаардсан ажил байдаг. Иймд олон улсын санхүүжүүлэгчдээс мөнгө босгож, шаардлагатай иргэдэд олгох зээлийн санг нэмэгдүүлэх зорилгоор Монголдоо зайлшгүй өөрчлөх шаардлагатай 600 мянган нүхэн жорлонгийн нэгхэн хувь буюу 6000 жорлонг өөрчилөхөд хувь нэмрээ оруулаач гэсэн хөрөнгө босгох аяныг АНУ-ын Хеспериан сантай хамтран “Нутгийн шийдэл” ТББ-ынхан мөн эхлүүлжээ. “Монгол дахь бодит нөхцөл байдлыг хараагүй хүмүүст бид юуны төлөө зүтгэж байгаагаа ойлгуулах зорилгоор баримтат кино хийх төсөл бичиж, үүндээ мөн тусад нь санхүүжилт босгохоор зүтгэсэн зүтгэл амжилттай болж, “Жорлонгоо өөрчилье” баримтат киног англи хэл дээр бүтээх төсөл Японы “Japan Prize 2018” олон улсын фестивальд 2-р байранд шалгарч, санүүжилтийнхээ дийлэнхийг шагналын мөнгөөр босгосноо “Нутгийн шийдэл” ТББ-ын УЗ-ын гишүүн Ц.Оюундарь мөн энэ үеэр хэллээ.

Монгол улс дахь Жорлонгоо өөрчилье хөдөлгөөн зөвхөн Монголын асуудал биш, дэлхий нийтээр өрнөж байгаа Жорлонгийн хувьсгалын нэг хэсэг болохын хувьд энэ сэдвээр олон улсын түвшинд ойлгуулах ажлын хүрээнд Финляндын Тамперэ хотод болсон Дэлхийн хуурай жорлонгийн 6-р хурал, Швейцарийн Женев хотноо болсон НҮБ-ын Хүний эрхийн комиссарын газрын Хөгжих эрхийн хэлтэсээс зохион байгуулсан “Жорлон ба хөгжих эрх” хурал, БНХАУ-ын Бээжин хотноо Билл, Мелинда Гейтс сангийн дэмжлэгээр зохион байгуулагдсан “Жорлонг шинээр бүтээхүй экспо” хурлуудад “Жорлонгоо өөрчилье” төслийн багаас илтгэл тавьж амжилттай оролцжээ. 

Тайлангийн арга хэмжээнд УИХ-ын гишүүн Лу.Болд, З.Нарантуяа нар ирж, “Цэвэрч Монгол” уралдааны шагналтнуудад шагнал гардуулах ёслолд оролцлоо. УИХ-ын гишүүн Лу.Болдын хувьд Хан-Уул дүүрэгт хоёр удаа “Жорлонгоо Өөрчилье” сургалтыг захиалан авч, нийслэлийн бусад дүүргүүдтэй харьцуулахад илүү олон хүнийг “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтад хамруулж байжээ. Мөн тэрээр гэр хороололд тав тухтай амьдрах хямд байшинг барьж байгуулах төсөл хэрэгжүүлж, тус төслийнхөө явцад Атмор компанийн шийдлээр зөөврийн усанд суурилсан жорлон, халуун ус, саарал усны цогц шийдлийг гаргасан юм байна. “Ардчилал гэхээр бид дандаа агаар тэнгэрийн юм боддог. Гэтэл ахуйн наад захын жорлон гэдэг хамгийн энгийн асуудал хүний үндсэн эрх байдаг. Тэгэхээр жорлонг сайжруулахын төлөөх зүтгэл бол хүний эрхийн төлөө, түүний баталгаа болсон ардчиллын төлөөх үйлс юм” гэж УИХ-ын гишүүн Лу.Болд “Жорлонгоо өөрчилье” багийн үйл ажиллагааг сайшаан дүгнэсэн юм. 


Харин УИХ-ын гишүүн З.Нарантуяагийн хувьд Завхан аймагт болсон хоёр удаагийн “Жорлонгоо Өөрчилье” сургалтыг ивээн тэтгэжээ. “Жил бүрийн улсын төсөвт халдварт өвчинтэй тэмцэхэд өчнөөн зуун сая төгрөгийг төсөвлөдөг. Гэтэл үндсэн эх сурвалж нь хөрс ус агаарыг бохирдуулагч нүхэн жорлон болоод байгааг ойлгуулахад “Жорлонгоо өөрчилье” сургалт маш үр дүнтэй ажил болсон. Хууль боловсруулагчид бид бүтэн жилд Засгийн газраа солихоос өөр олигтой ажил хийсэнгүй. Гэтэл “Жорлонгоо өөрчилье” багийнхан та бүхэн асар их ажлыг өнгөрсөн ганц жилийн хугацаанд амжуулжээ. Эрх баригчдад “ичиг ичиг” гэж хэлмээр байна” гэлээ.

“Нутгийн шийдэл” сан нь анх 2010 онд “Орчны эрүүл мэндийн тухай иргэний нөхөрлөлийн гарын авлага” номыг орчуулан гаргаж, Монгол орны бүх аймаг, сумдын сургууль, эмнэлэг, номын сангуудад хүргүүлж эхэлсэн цагаасаа ариун цэврийн салбарт хөл тавьсан юм байна. 2015 оноос эхлэн “Олон улсын андуудын Монголын тэтгэлэгт хөтөлбөр”-ийн хүрээнд орон нутагт эко жорлонгийн шийдэл бий болгох ажлыг зохион байгуулан туршиж, жил бүрийн зун оюутны 14 багийг сургалтад хамруулан, давхардсан тоогоор 5 аймаг, нийслэлийн 6 дүүрэгт төсөл хэрэгжүүлж, нийт 60 гаруй эко жорлонг барьж байгуулан туршжээ. 

Иргэдэд ойлголт мэдээлэл өгөх ажлыг зурагт хуудас, гарын авлага, электрон ном, хэвлэмэл ном, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулан явуулж, сургалт зохион байгуулж ирсэн бөгөөд эдгээр туршлагадаа тулгуурлан “Жорлонгоо өөрчилье” номыг 2017 онд санаачлан хэвлүүлж, улмаар 2018 онд “Жорлонгоо өөрчилье” соён гэгээрлийн аяныг Монгол орны бүх аймаг, нийслэлийн бүх дүүргүүдэд амжилттай зохион байгуулж, иргэд, олон нийт, төр засгийн анхаарлыг “Жорлонгоо өөрчлөх” нийгмийн шаардалагад хандуулж чадсан байна.

            Өнөөдрийн арга хэмжээний үеэр мөн жилийн өмнөх “Дэлхийн жорлонгийн өдөр”-өөр зарласан “Цэвэрч Монгол” уралдааны шагналтнуудыг зарлан, ивээн тэтгэгчдийн шагналыг гардуулах ёслол боллоо. Тус уралдааныг 2018 онд жорлонгоо бодитойгоор өөрчилж чадсан, жорлонгоо өөрчилөх үйлсийг нутаг орондоо түгээн дэлгэрүүлж, зохион байгуулсан ажлуудаар нь “Шилдэг айл өрх”, “Шилдэг аж ахуйн нэгж”, “Шилдэг албан байгууллага”, “Шилдэг орон нутаг”, “Шилдгийн шилдэг” гэсэн 5 номинациар шалгаруулжээ. 

Ингээд “Шилдэг айл өрх” номинацид хашаандаа болон гэртээ соруулдаг тохилог жорлон барьж байгуулан гэр бүлийн хэрэгцээндээ ашиглаж, иргэдэд үлгэр дуурайл болж буй амжилтаараа Нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн 15-р хорооны иргэн О.Өлзийсайханы гэр бүл, Булган аймгийн Булган сумын 6-р багийн иргэн Д.Нарантуяагийн гэр бүлүүд тус тус шалгарч, уралдааны ивээн тэтгэгч Ультрасоник, Атмор компаниудын бэлгийг хүлээн авлаа. 

“Цэвэрч Монгол” уралдааны “Шилдэг айл өрх” шагналыг ивээн тэтгэсэн Атмор компани нь “Жорлонгоо өөрчилье” төслийг анхнаас нь дэмжиж, өөрсдийн зардлаар долоон аймгийн сургалтад багш ажиллуулан, ариун цэврийн салбарт хийж буй үйл ажиллагаа, технологио иргэдэд хүргэсэн эртний хамтрагчид юм байна. Харин Ультрасоник компанийн хувьд саарал усыг дахин ашиглах өндөр зэрэглэлийн технологийг импортолж зах зээлд нэвтрүүлдэг нь усны нөөц хомсдож буй манай орны хувьд нэн чухал технологи гэдгийг шагнал гардуулах үеэр онцолж байлаа.

“Цэвэрч Монгол” уралдааны “Шилдэг аж ахуйн нэгж” номинацид Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутагт үйл ажиллагаагаа явуулдаг “Чингисийн гурван нуур” рашаан сувилал, амралт, жуулчны бааз тэргүүлжээ. Уг бааз нь бохир усыг биотехнологийн аргаар цэвэрлэж, саарал усаа дахин ашигладаг устай эко жорлон барьж байгуулан, амрагчдынхаа хэрэглээнд нэвтрүүлж, байгалийн тогтоцыг эвдэхгүйгээр бүтээн байгуулалт хийсэн амжилтаараа “Цэвэрч Монгол” болзолт уралдааны шилдэг аж ахуйн нэгж номинацийг ийнхүү тэргүүлжээ. 

“Шилдэг аж ахуйн нэгж” номинацийн шагналыг уралдааны ивээн тэтгэгч Ану Король ХХК-ын захирал Эрдэнэбаяр гардууллаа. Тус компани нь аялал жуулчлалын зах зээлд аялагчдын тав тухтай аялах хэрэглээнд зориулсан Отог хэмээх аялалын жорлон нийлүүлдэг бөгөөд аян замд эко бие засах шийдэл болсон хүрзийг мөн шинээр зах зээлд оруулж ирээд байгаа юм байна.

“Цэвэрч Монгол” уралдааны “Шилдэг албан байгууллага” номинацид аймгийн хэмжээнд жорлонгоо өөрчлөх төлөвлөлт, сургалт судалгааг шинээр хийж, нутгийн өөрөө удирдах байгууллагаас бодлого шийдвэр гаргуулан, авч хэрэгжүүлсэн олон төрөлт арга хэмжээгээрээ Хөвсгөл, Говь-Алтай аймгуудын Эрүүл мэндийн газар тэргүүлсэн байна. 

“Төрийн байгууллагууд манай уралдаанд маш идэвхтэй оролцсон. Олон газрууд материалаа ирүүлсэн. Иймд энэ номинацид шүүгчдийн зүгээс хоёр газрыг шалгаруулахаар шийдсэн” хэмээн “Цэвэрч Монгол” уралдааны шүүгчдийн багийн ахлагч, “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтын чиглүүлэгч багш Б.Насанбаяр хэлсэн юм. “Шилдэг албан байгууллага”-ын шагналыг Монос компанийн дэд захирал А.Баянмөнх, Капитрон банкны орлогч захирал Б.Үүрцайхбаатар нар гардууллаа. Монос ХК-ын хувьд өөрсдөө олон жил эрүүл мэндийн төлөө үйл ажиллагаагаа явуулж байгаагийн хувьд “Жорлонгоо өөрчилье” аяны нийтийн эрүүл мэндэд оруулж буй хувь нэмрийг үнэлж, өнөөдрийн арга хэмжээнд ивээн тэтгэгчээр оролцож байгаа гэлээ.

Уралдааны  “Шилдэг орон нутаг” номинацид  нийслэлийн Баянгол дүүргийн Засаг даргын Тамгын газар тэргүүлжээ. Учир нь БГД-ийн ЗДТГ нь дүүргийнхээ хэмжээнд жорлонгоо өөрчлөх сургалтыг хамгийн өргөн хүрээнд хийж, албан байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдийн жорлонг олон нийтэд нээлттэй болгосон зэрэг нутгийн өөрөө удирдах байгууллагаас гаргасан бодлого шийдвэр, авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээгээрээ ийнхүү тэргүүлсэн юм байна. Шагналыг УИХГ Лу.Болд болон олон түмэнд “Тамир бэлдмэл” хэмээх жорлонгийн био бүтээгдэхүүнээрээ танигдсан TNJ компанийн захирал Аригун нар гардууллаа.

Ингээд “Нутгийн шийдэл” ТББ-аас зарласан “Цэвэрч Монгол” уралдааны ГРАН ПРИ шагналыг орон даяар өрнөж буй “Жорлонгоо өөрчилье” хөдөлгөөнд идэвхтэй оролцож, “Жоко” төсөл хэрэгжүүлэн, байгальд ээлтэй, хүний тусгай хэрэгцээг бүрэн хангасан, хэрэглэхэд хялбар, ашиглалтын зардал бага, жилийн дөрвөн улирлын турш ажилладаг “хуурайшуулан бордоожуулах” жорлонг барьж байгуулан, хэрэглээнд бүрэн нэвтрүүлсэн амжилтаараа “Чандмань жимс” компани хүртлээ. 

Шагналыг гардуулсан УИХГ З.Нарантуяа “Та бүхний барьж байгуулан туршсан энэ ажлыг би Завхан нутгийнхаа аялал жуулчлалын газруудад хэрэгжүүлж, нутаг орноо тойрог эдийн засаг дээр суурилсан эко бүс болгон хөгжүүлэхийн төлөө зүтгэх болно” гэлээ. “Цэвэрч Монгол” уралдааны ивээн тэтгэгч Био Ундрага, TNJ компаниудын зүгээс өнөөдрийн уралдаанд шагнал авсан бүх шагналтнуудад жорлонгийн лагийг идэж устган бордоо болгож хувиргадаг “Жига”, “Тамир” хэмээх бичил биетүүд бүхий био бүтээгдэхүүнээ бэлэг болгон гардуулсан юм.

             Арга хэмжээний төгсгөлд “Жорлонгоо өөрчилье” сургалтыг орон нутагт амжилттай зохион байгуулахад идэвхи зүтгэл гарган ажилласан орон нутгийн 40 зөвлөхөөсөө “Нутгийн шийдэл” ТББ-ын УЗ-ын хурлын шийдвэрээр Баян-Өлгий, Төв, Хөвсгөл, Булган, Өмнөговь аймгийн зөвлөхүүдийг онцлон шалгаруулж, сайн жорлонгийн туршлага судлуулахаар гадаад оронд аялах эрхийн бичгээр шагнасныг гардууллаа.

ЖОРЛОНГОО ӨӨРЧИЛЬЕ

Гэр хороололд амьдардаг Доржийнх гэдэг айл 10 жилийн дотор зөвхөн гар утсаа л гэхэд хэд хэд сольж, гэр бүлийн нийт гишүүдийнхээ дүнгээр авч үзвэл дунджаар 4 сая төгрөгийг гар утас, түүний шинэчлэл болон хэрэглээнд зарцуулжээ. Харин 10 жилийн туршид тэднийд огт өөрчлөгдөөгүй нэг зүйл бол гэр бүлийн бүх гишүүдийн өдөр тутам, бүр өдрийн хэд хэдэн удаа тогтмол ордог өнөөх л нүхэн жорлон нь! Энэ бол өнөөдөр болсон Дэлхийн жорлонгийн өдрийн нэгдсэн арга хэмжээ, "Жорлонгоо өөрчилье" номын нээлтийн эхэнд үзүүлсэн видео танилцуулгын гол агуулга. Хүн амьдралынхаа нэгэнт хэвшсэн дадал хэвшлийг өөрчилье гэж огт боддоггүй, харин бусдыг дуурайн шинэчлэл хийхдээ хэр сайн, бас хэр их хөрөнгө оруулалт хийж чаддагийн жишээ энэ. Чухам ийм л учраас "Хүн хэлэхээс наашгүй" хэмээх мэргэн үг гарсан болов уу. 

Хөрсний бохирдлын эх үүсвэр, гол хүчин зүйл болж буй нүхэн жорлонг өөрчилж, байгальд ээлтэй, эдийн засгийн эргэлтэнд орох боломжтой жорлонгуудыг барьж байгуулах ажилд сүүлийн хэдэн жилийн турш тууштай зүтгэж буй “Дэлхийн зөн” олон улсын байгууллага, Мобиком корпораци, Улаанбаатар Ротари клуб, “Wash Action of Mongolia” ТББ, НҮБ, “Гэр” Иргэдийн Оролцоотой Амьдрах Орчны Зураглалын Төв, Нутгийн шийдэл сан гэсэн 7 байгуулага энэ жилийн “Дэлхийн жорлонгийн өдөр”-өөр хамтдаа цуглажээ. Тэд хийсэн бүтээснээ олон нийтэд танилцуулах, алдаа оноогоо цэгнэн ярилцах, мөн шинэ шийдэл, түүнтэй холбоотой бизнесийн санаа, боломжуудыг танилцуулсан “Нутгийн шийдэл” сангийн “Жорлонгоо өөрчилье” номын нээлтийг хийж, тэрхүү номоор дамжуулан иргэдэд жорлонгоо өөрчлөх санаа сэдлийг өгч, оюун санааны “хувьсгал” хийх зорилгод эргэлт буцалтгүй нэгдсэн ажээ. 

          Жорлонг өөрчлөх хөдөлгөөн нэлээн хэдэн жилийн өмнөөс эхэлсэн боловч, энэ өдрийг хүртэл тэд үйл ажиллагаагаа өргөн хүрээнд нэгтгэж байсангүй, тус тусдаа, эсвэл ганц хоёроороо нэгдэн ажилласаар иржээ. Тухайлбал,

·         “Дэлхийн зөн” ОУБ, Мобиком корпорациуд нь “Ариун цэвэр эрүүл ахуйн байгууламж” төслийг санаачилан, 4 жилийн дотор 16 аймгийн 58 сумын сургууль, цэцэрлэгийн 45,000 орчим хүүхэд багачуудыг жилийн дөрвөн улиралд халуун, хүйтэн усаар гар угааж, боловсон бие засах орчныг бүрдүүлж чаджээ. 

        Сумдын сургуульд суралцагч багачуудад онцгой ач холбогдолтой уг төсөлд нийгмийн хариуцлагатай бусад компани, аж ахуй нэгж, олон улсын байгууллагуудыг мөн хамруулснаар уг төсөл нь жил ирэх бүр хүрээгээ тэлэн өргөжсөөр байгаа юм байна.

          Тэгвэл “WASH Action of Mongolia” (Ус ариун цэвэр эрүүл ахуйн дэвшлийн төв) ТББ нь ариун цэврийн байгууламжийн олон хувилбаруудыг туршин монгол орны цаг уур, монгол хүний аж төрөх ёсны онцлогт тохирсон шийдлүүдийг бий болгох, цэцэрлэг сургуулийн ус хангамж, ариун цэврийн байгууламжийн нөхцлийг сайжруулах, нийгмийн эрүүл мэндийн боловсрол олгох чиглэлээр тогтвортой ажиллаж байна. 2017 онд НҮБ-ын Хүүхдийн Сантай хамтран УБ хотын БЗД-ын 6-р цэцэрлэг, 85-р сургуульд шинээр ариун цэврийн байгууламж барьж ашиглалтанд оруулжээ. Эдгээр 4 байгууллагын өнгөрсөн хугацаанд хийсэн ажлуудыг дүгнэн, “WASH Action of Mongolia” ТББ-ын Эрүүл ахуйн сургалт сурталчилгааны менежер П.Ариунаа илтгэл тавилаа.

          110 жилийн өмнө АНУ-ын Чикаго хотноо нийтийн болон ажилчдын жорлон барьж байгуулахыг эздээсээ шаардсан ажилчдын тэмцлийг дэмжиж, Ротари клуб анх 1907 онд АНУ-ын Чикаго хотноо ариун цэврийн шаардлага хангасан боловсон жорлон барих сайн дурын ажил өрнүүлж байжээ. Өдгөө дэлхий даяар 33,000 салбар клубтэй уг байгуулагын Монгол дахь салбаруудын нэг болох Улаанбаатар-Ротари клуб 110 жилийн өмнөх энэ түүхийг Монголдоо үргэлжлүүлж, 2005 оноос хойш Улаанбаатар хотын алслагдсан дүүрэг, гэр хороолол, орон нутгийн 20 орчим сургуулиудад эрүүл ахуйн шаардлага хангасан бие засах газар, халуун усны газрыг клубынхээ гишүүдийн хөрөнгө, хүчээр бүтээн босгосон тухай бодит түүхийг Улаанбаатар Ротари клубын 9-р бүсийн дэд захирал А.Мөнхжаргал илтгэлээ. 

        Саахалтын зайд барьдаг халхавч төдий нүхэн жорлонг суурин газрын шигүү нөхцөлд айл бүхэн хэрэглээд удахлаар газрын хөрс төрөл бүрийн нянгаар маш гүнзгий хорддог байна. Бид хэр шигүү амьдарч, хэр их хэмжээгээр хөрс, хүрээлэн буй орчноо бохирдуулж байгаагаа тэр бүр сайн мэддэггүй. Харин яг газрын зураг дээр бодитоор үзүүлсэн зураг үзээд иргэд ч, айл өрх ч, шийдвэр гаргагчид ч нэгийг бодож, хамтын шийдвэр гаргахын ач холбогдлыг ойлгодог байна. Чухам ийм ажлыг гардан хийж буй "Гэр Иргэдийн Оролцоотой Амьдрах Орчны Зураглалын Төв" нь иргэдийн оролцоогоор дамжуулан хотжилтын тогтвортой, тэгш хүртээмжтэй хөгжлийг дэмжих зорилготой төрийн бус байгууллага бөгөөд хурдацтай тэлж буй хотжилт, байгаль орчны тулгамдсан асуудлуудтай холбоотой шийдвэрүүдэд бодит мэдээлэл, судалгаа шинжилгээн дээр үндэслэсэн иргэдийн оролцоотой нөлөөллийг идэвхжүүлэх чиглэлд тогтвортой ажиллаж буй судалгаа, нөлөөллийн байгууллага юм. 

         Ингэхдээ амьдрах орчны газрын зураглал ашиглан газрын зураглалын зорилго, ач холбогдлын талаар иргэдэд ойлгуулж, сурталчилах, уулзалт сургалтуудыг зохион байгуулсаар иржээ. Хориодхон настай мэргэжлийн хэдэн залуусын санаачилгаар хийгдэж буй энэ ажил дараагийн боловсон жорлонгоо хаана юуг үндэслэн сонгож барих вэ гэсэн шийдлийг гаргахад Ротари клуб, Мобиком, Дэлхийн зөн гэх мэт бодит бүтээн байгуулалт хийж буй газруудад ихээхэн тустай ажээ.

        Хүн ам шигүү суурьшсан газруудад нэг хашаанд дунджаар 2-3 айл байдаг бөгөөд айл бүрийн 4-5 хүний өдөр бүрийн 3-4 удаагийн хэрэглээ нь газрын гүний хөрсөнд оршдог үй түмэн усан судлуудыг нэвчиж, бидний амин хэрэглээ болсон газрын гүний цэвэр усны нөөцийг хордуулж эхэлжээ. Өнөөдөр байр орон сууцанд боловсон жорлондоо тухалж байгаа хүмүүст нүхэн жорлонгийн шинэчлэл огт хамаагүй мэт ойлгогдох боловч, харамсалтай нь бодит амьдрал дээр бидний газар доорх усны нөөц нэг л болохоор тэр нөөц бохирдвол байрны хүмүүс ч өтгөний нянгаар өвчлөх, халдварлах магадлал өндөр болоод байгаа юм. Чухам ийм л учраас Жорлонгийн шинэчлэлийг нэн даруй, хүн бүрийн оролцоотойгоор эхлүүлэх, өрнүүлэх шаардлагатай байгаа юм байна. 

     Энэ л зайлшгүй шалтгаанаар "Дэлхийн жорлонгийн өдөр"-өөр нэгдсэн 7 байгууллагын нэг болох "Нутгийн шийдэл" сан 7 жилийн өмнө буюу 2010 онд анх “Орчны эрүүл мэндийн тухай иргэний нөхөрлөлийн гарын авлага” номыг орчуулан гаргаж, Монгол орны бүх аймаг, сумдын сургууль, эмнэлэг, номын сангуудад хүргүүлж байсан нь хүн бүрийг мэдээлэлжүүлэх аяны анхны түүчээ нь болсон юм. Харин 2015 оноос эхлэн “Олон улсын андуудын Монголын тэтгэлэгт хөтөлбөр”-ийн хүрээнд орон нутагт эко жорлонгийн шийдэл бий болгох ажлыг зохион байгуулж, оюутны 14 багийг сургалтад хамруулан, давхардсан тоогоор 5 аймаг, нийслэлийн 6 дүүрэгт төсөл хэрэгжүүлж, нийт 50 гаруй жорлон барьж байгуулан, туршжээ. Эдгээр туршлагадаа тулгуурлан “Жорлонгоо өөрчилье” номыг санаачилан хэвлүүлснээ өнөөдөр нээлээ. Номын зохиогч, "Нутгийн шийдэл" сангийн тэргүүн Ц.Оюунгэрэл дэлхийн олон оронд хэрэгжиж байгаа хамгийн хямд төсөр, хамгийн энгийн, Монголд шууд аваад хөрвүүлээд хэрэгжүүлэх боломжтой технологиудыг нэгтгэснээ тоймлон тайлбарласан нь ихээхэн сонирхолтой байлаа.   

      "Дэлхийн жорлонгийн өдөр"-ийн нэгдсэн арга хэмжээ болон "Жорлонгоо өөрчилье" номын нээлтэд зориулан НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн ус, ариун цэвэр, эрүүл ахуйн зөвлөх Ким Хан Чул үг хэлсэн юм. Тэрээр Дэлхийн хүн амын эрүүл мэндийн асуудалд хамгийн том өөрчлөлтийг вакцин биш, харин боловсон жорлонгийн системийг зохион бүтээсэн явдал гэдгийг онцлоод, дэлхий нийтийн анхаарлын төвд байгаа халдварт өвчлөл, ядуурал, амьдралын чанарыг дээшлүүлэх асуудлын цөм нь жорлонгийн шинэчлэл гэлээ.

         Монгол улс хүнлэг энэрэнгүй нийгэм байгуулна гэж Үндсэн хуулиндаа тунхагласан атлаа  хамгийн хүнлэг биш, энэрэнгүй биш, бүр ХАРГИС гэж хэлж болох 350'000 (зөвхөн УБ хотын хэмжээнд) аймшгийн нүхэн жорлонд тулгар биетэй эхнэрээ, хөл муутай ахмадуудаа, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдээ, дөнгөж 6 настай сургуульд орсон бяцхан үрсээ санаа огтхон ч зовохгүйгээр оруулдаг. Санаа зовсон хэд нь өөрсдийнхөө хэмжээнд өөрчлөлт хийдэг ч эргэн тойрныхон нь өөрчлөгдөхгүй болохоор бүх юм өнөөх л бахь байдгаараа. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн төлөөлөл болж ирсэн “Түгээмэл хөгжил” төвийн тэргүүн Ч.Ундрахбаяр МУБИС-д сурч байхдаа бие засах жорлонгүйн улмаас өдөржин ус уудаггүй, юм иддэггүй, зөвхөн орой гэртээ ирсэн хойноо хатаж үхэх гэсэн хүн орж ирээд, хоол ундаа иддэг байсан тухайгаа, энэ зовлон одоо ч бодитоор оршсоор байгааг бусад олон жишээний хамт дурьдаад ЖОРЛОНГОО хөрсөндөө ч ээлтэй, хүндээ ч ээлтэйгээр ӨӨРЧЛӨХийн чухлыг онцоллоо.

  

        Хэн ч байгаль дэлхийгээ, амьдарч буй орчноо санаатайгаар бохирдуулъя гэж боддогүй байх. Зүгээр л хүн бүрийн мэдлэггүйгээсээ хийсэн үйлдэл бүрээр дамжин хор хохирол нь хуримтлагдсаар аюулын хэмжээнд нэгэнт тулж иржээ. Саахалтын зайнд хол хол амьдарч байхдаа хэдэн зууны турш хэрэглэж дадсан халхавч төдий нүхэн жорлонгоо хүн ам шигүү суурьшсан газруудад хэрэглээд байж болохгүй болсныг олон судалгаа нэгэнт нотолжээ. Иймд "Нутгийн шийдэл" сангаас “Жорлонгоо өөрчилье” номыг эрхлэн гаргаж, нийт айл өрхийн 70 хувийг эзэлж буй хөрс бохирдуулагч жорлонг өөрчлөх аянд бүхнийг уриалж байгаа юм байна. 

        Номыг номын бүх дэлгүүрүүдээр тараасан ч зохиогчийн гарын үсэгтэй анхны худалдаа үйл явдлын төгсгөлд өрнөсөн юм. Номын орлогоор 2018 онд Монгол орон даяар хийх "Жорлонгоо өөрчилье" сургалтын зардлыг санхүүжүүлэх ажээ. 

        Мөн "Нутгийн шийдэл" сангаас дараа жилийн "Дэлхийн жорлонгийн өдөр" хүртэлх нэг жилийн хугацаанд "Шилдэг жорлон" шалгаруулах 5 номинац бүхий уралдааныг энэ өдрөөс эхлэн зарлалаа. Уралдаанд оролцогсод нь “Жорлонгоо өөрчилье” номоос шийдэл санаа авч, жорлонгоо “иргэд-экологид ээлтэй” болгох шинэчлэлийг бодитоор эхлүүлсэн байх ёстой гэнэ. Ингээд 

• Шилдэг гэр бүл (айл өрх)

• Шилдэг хөршүүд (хоёроос дээш тооны хэсэг айл өрх, саахалт айлынхан, нэг гудамжныхан)

• Шилдэг албан байгууллага (төсвийн байгууллага, төрийн бус байгууллага, ашгийн төлөө бус бусад байгууллага, хэвлэл мэдээллийн байгууллага)

• Шилдэг аж ахуйн нэгж (ашгийн төлөө үйл ажиллагаа явуулдаг аж ахуйн нэгж)

• Шилдэг орон нутаг (баг, хороо, сум, дүүрэг, аймаг, нийслэл) гэсэн номинациудаар шалгаруулан, дараа жилийн Дэлхийн жорлонгийн өдрөөр шагналаа гардуулах ажээ.

   

ЦЭЛИЙТЭЙЛ НЭЭСЭН ЦОНX

             Саяхан 8 сарын 17-22-ны хооронд болж өнгөрсөн дэлхийн яруу найрагчдын 37 дугаар их хурлын хүндэт зочдын нэг, Норвегийн алдарт яруу найрагч Кнут Одегардын бүтээлээс Монгол хэлнээ хөрвүүлэх гэж сар "ноцолдсон"-ы үр дүнд анхны бие даасан орчуулгын номоо "эх барьж авсан" билээ. Номын эхэнд орчуулагчийн хувиар бичсэн өмнөх үгээ блогтоо оруулж байна.

Таалан соёрхоно уу. 

“Чиний гүн рүү орохыг хүсэх нь цаг хугацаа ба мартагнал хэмээх
Чивэлт өвчнөөс намайг салгалаа, чи минь цонхоо
Цэлийтэл нь нээжээ...”

Норвегийн алдарт яруу найрагч Кнут Одегардын ертөнц рүү түүний англи xэл дээр xөрвүүлсэн шүлгүүдээр нь дамжин нэвтрэн орох завшаан тохиолоо. Түүний ертөнц яг л цэлийтэл нь нээсэн цонx шиг... Түүгээр нь өнгийн xарвал Атлантын далайн тоxой, аадар бороо, салxи шуурга, зуны оройн чимээгүй тосгон, сүмийн дуу, авралын эгшиг, солиотой бодол, сонин содон амьдралын зураглал дүүрэн xарагдана. Зарим нь яг л уран зураг шиг нууцлаг, сэтгэл хөглөсөн, зарим нь огт ойлгогдоxгүй учир битүүлэг, гуниг төрүүлэм. Дэлxийн 2 дугаар дайны төгсгөлийн жилд буюу 1945 онд Норвеги улсын Молде хотноо түүнийг төрж байx үеийн дэлxий ертөнц 1960 онд, 15 настай байxад нь огтоос өөрчлөгдсөн байлаа. Дуу xөгжим яруу найрагт модернист урсгал xүчээ авч, чуxам энэ л төрлөөр цэл залуу Кнут өөрийгөө илэрxийлж, өрөөлийг ойлгоx гэж оролдож эхэлжээ. “Норвегийн болон Англи, Герман, Францын бүxий л модернист найрагчдын бүтээлийг би бишрэн уншиж, өөрийнxөө дотоод ертөнц, энэ ертөнцийн байгаа байдал, ирээдүй xойчийн төсөөллөө бичиж байлаа” xэмээн тэрээр нэгэн ярилцлагандаа өгүүлсэн байдаг.

Залуу Кнут 1967 онд 22 насандаа анхны яруу найргийн ботио "Мөрөөдөгч, Хэрэн хэсэгч, Сайн Сайхан гурав" нэрээр гаргасан байдаг. Тэрээр Ослогийн болон Кембрижийн Их Сургуульд шашин судлал, хэл бичгийн ухааныг судлан суралцаж, улмаар 1999 онд утга зохиолын докторын зэрэг хамгаалсан юм. Ялангуяа шашин судлалыг шимтэн суралцсан явдал нь түүний шүлгүүдэд гүнзгий нөлөөлж, гүн уxааны уран нарийн сургааль, дүрслэлүүдээс зоxиол туурвилдаа иxээxэн шингээx болсон байна.

Хамаг цааснуудаа цуглуулаад
Хавчиж үдлээ би.
Амьдралаа хянах арга минь энэ.
Аливаа бодол, сэтгэл хөдлөл, төлбөрийн хуудсаа ч
Аргалж би ингэж л барьдаг. Тэглээ ч
Аанай л өнөө цааснууд заримдаа ер олддоггүй.

Бурхан минь чамд харин
Бичгийн хавчаар хэрэггүй байх.
Бүтээсэн бүхнээ чи хайраар нэгтгэдэг болохоор
Биднийг хайр чинь өөрөө олчихдог.

            1980 оны үед Кнутын xамгаас xайртай оxин нь шизоферин xэмээx xий юм xардаг сэтгэцийн өвчтэй болсон нь түүний бүтээлүүдэд бас нэгэн цоо шинэ үзэгдлийг авчирчээ. “Яг тэр мөчөөс эxлээд надад урлагийн гоо сайxны дүрслэл тийм ч чуxал санагдаxаа больж, би бодит амьдралыг, xүмүүсийн зовлон шаналал, өвчин зовлон, баяр xөөрийг илүүтэй дуулаx болсон. Оxинд минь тоxиолдсон энэ xүнд өвчин намайг ийм xүмүүсийн эрxэм нандин нэр төрийг, тэдний наад заxын эрxийг нь xамгаалж, энx тайвны үйлсэд зүтгэx сэдлийг өгсөн” xэмээн тэрээр дурсан ярьсан байдаг. Тэрээр өвчтэй охиныхоо үгийг анхааралтай сонсож, хий хараад байгаа юмсынх нь тухай яриаг тэмдэглэж, түүнийгээ яруу найраг болгон “Үзэгдэх, сонсогдох зүйлсийн тухайд” хэмээх шүлэг бичсэн нь тун ч сонирхолтой. Эцсийн эцэст өвчэй хүмүүсийн хий хараад байгаа тэр зүйлс нь орчин үеийн шинжлэх ухааны айдас төрүүлэм туршилтууд ч юм шиг...   

Оройн дээд эзэн минь ээ,
Охин минь өөрийгөө хэнд ч хэрэггүй ураг хэмээх
өрөөсгөл төсөөлөлдөө автаад,
өөрийг нь генетикийн согогтой болохоор
Ураг байхад нь л үр хөндөлтөөр авчихна гэж удаан айлаа.

Эмгэг төрснөөсөө болоод тэр минь энэ дэлхийн
Ээх наран, салхи, шувуудыг харах
эрхгүй гэж бодох хүмсийг хараад
Эрхэмсэг Хаантан Та ч бас гайхаж байгаа биздээ.

Хөөр баяртай байхдаа тэр минь хамгийн гэгээнээр инээдэг юм
Хумхийн тоосон дундаас ч Сүсэглэл сонсогддог нь үнэн бол
Бидний доторх xаалттай хаалгыг охин минь нээж чадна аа...

Тэрээр яруу найргийн дагнасан боть 13-ыг хэвлүүлснээс 1982 онд хэвлүүлсэн “Ромсдалын салхи”, 1989 онд хэвлүүлсэн “Зөгийний чимээ”, 2002 онд хэвлүүлсэн “Мисса”, 2005 онд хэвлүүлсэн “Иуда Искариот ба бусад шүлгүүд”, 2009 онд хэвлүүлсэн “Шилмэл түүвэр” ботиуд нь уншигчид, судлаач, шүүмжлэгчдээс өндөр үнэлгээ авсан байдаг. Түүнийг нэр алдарт xүргэж, англи xэл болон дэлxийн бусад xэл дээр xэвлэгдсэн шилмэл шүлгүүдээс нь энэ удаа 22 шүлгийг нь сонгон орчуулж Монголын нийт уншигчид, яруу найрагчиддаа өргөн барьж байна.

Миний орчуулж, хүүгийн маань хянан тохиолдуулсан анхны номын маань эх...

Санаагаа иxэд нууж, энгийн амьдралын дүрслэл бичээд байгаа юм шиг xэрнээ цаанаа шал өөр үйл явдал, утга учрыг агуулсан байгаа нь сонгосон ҮГнүүдээс нь иxээxэн xамаарч байсан нь тун ч сонирхолтой бөгөөд нөгөө талаар орчуулаx явцдаа нарийн мэдрэмжтэй байж, сонгосон үг бүрийг анxааралтай эргэцүүлж дүгнэxэд xүргэж байсныг тэмдэглэн xэлэхийг хүсч байна. Туxайлбал “Цаг засдаг оxин” шүлгэнд тэрээр засварын газар луу цагаа засуулаxаар орсон туxай дүрслэxдээ дотогш ороxыг илэрxийлдэг “going in”, “enter” гэх мэт маш олон нийтлэг үгнүүдээс зориуд “нэвтрэн ороx”, xар ярианд бол бүр эр хүн эм хүн рүү нэвтрэxийг илэрxийлдэг “penetrate” гэдэг үгийг сонгоод, дунд нь мөн цагийг нь үзэxээр арын өрөө рүүгээ дагуулан ордог xэсэгт зүгээр л “back room” гэх мэт энгийн үгийг биш, “innermost room” гэж гүний гүн, дотоодын дотоод руугаа дагуулан орсон гэсэн утгатай үгийг сонгосон нь ерөөс энэ шүлэг жирийн нэг цаг засварын газар луу ороод гарсан дүрслэл бус, xарин засварчин оxин залуу xоёрын учралын талаарx шал өөр шүлэг болоx нь мэдрэгдэx жишээтэй.

Түгших мэт олон цагны чимээн дундаас
Түүний гуян дээр цохилох өөрийнхөө цагны дууг
Хөөрхөн инээдтэй нь
Хоршуулан сонсох юутай хэцүү байв аа.

Норвегоос Нобелийн шагналд нэр дэвшээд байгаа Кнут найрагч бол Норвегийн орчин цагийн утга зохиолын хүрээнд бүтээл нь хамгийн их тархаж хөрвүүлэгдсэн зоxиолч юм. Дэлхийн 37 хэлээр шүлэг найраг нь орчуулагдсан түгснээс, англи хэлээр л гэхэд таван өөр номонд, франц, унгар, исланд, македони, словак, болгар хэлээр тус тус хоёр, араб (лебанон), нидерланд хэлээр тус тус нэг түүвэрт бүтээл нь шилэгдэн хэвлэгджээ. Түүний яруу найргийн бүтээлүүдээр хэд хэдэн орны хөгжмийн зохиолчид найрал дууны бүтээл хийж, мөн телевизийн кино бүтээсэн байна.

1989 онд Норвегийн Парлементаас түүнийг Норвегийн төрийн эрдэмтэнээр насан туршид нь томилжээ. Доктор Кнут Одегард нь 1992 онд Норвегийн Утга зохиолын олон улсын наадмыг анх үүсгэн байгуулж, 2001 он хүртэл Ерөнхийлөгчөөр нь ажиллаж байгаад, 2002 оноос Өргөмжит Ерөнхийлөгч болсон соёлын зүтгэлтэн хүн юм.

Яруу найрагч Кнут Одегард СУИС-ын захирал Сонинтогосоос хүндэт профессор цолыг гардан авч буй нь... 

1997 онд яруу найрагч, доктор Кнут Одегардад Норвегийн хаан “Баатар” хэмээх хэргэм олгожээ. Тэрээр Норвеги болон өөр бусад орноос хэд хэдэн одон, шагнал, өргөмжлөлийг хүртсэнээс 1992 онд утга зохиолд зориулсан үйлсийг нь үнэлж Исландын Ерөнхийлөгч түүнийг Исландын эрхэм дээд хүндэт Шонхорын нийгэмлэгийн коммандлагч баатар, 2017 онд Одот коммандлагч баатар, 2010 онд Ватиканаас Пап ламын Иерусалимын Ариун Бунханы Баатар хэргэм (OESSH), 2016 онд Коммандлагч баатар хэргэмийг тус тус олгосон нь түүний хүртэж байсан олон шагнал, хэргэм зэрэг, өргөмжлөлүүдээс хамгийн нэр хүндтэйнүүд нь ажээ.

Тэрээр Норвеги даяар нийтлэг шүтдэг Лютеран Кристиан гэр бүлд төрж, тэр л урсгалаар xүмүүжсэн боловч, шашны гүн уxааныг нэвт судлаx тусмаа үзэл бодол нь аажмаар өөрчлөгдөж, өдгөө Ромын Католик болон xувирсан байдаг. Тийм ч учраас түүний шүлгүүдэд бурxаны энэрэл нигүүлсэн, үл ялгаx өгөөмөр үзэл өргөн түгсэн байдаг.

Хангалттай зай байна, дотогшоо орж
Халуун юм уу, ханатлаа ид гэж
Хүн бүрт хандан Ээж минь хэлнэ.

Ингэж бүхнийг ширээндээ
Исус бурхан л урьдаг байх
Зөвхөн Католикууд,
Зөвхөн Лютеранчууд гэж
Зүйл үйлээр Тэр ялгадаггүй.

Ээж минь ч бас надад зочдоо ангил гээгүй,
Эвтэйхэн айлын хүүхдүүдийг ялгаж урь гээгүй.
Тэр байтугай бохир заваан
Төмрийн дарханыг ирэхэд ч
Хаалгаа түгж гэж Ээж минь хэзээ ч хэлдэггүй
Харин ч ийм хүмүүст хоол унд
Хамгаас хэрэгтэй байгаа гэдэг.

2001 онд Кнут Одегард яруу найргаараа Норвегийн соёлын дээд шагнал болох Андерс Яхре Соёлын Шагналыг, 2007 онд Словакийн олон улсын яруу найргийн Ян Смрек шагналыг, 2009 онд Тайванд Алтан одон болон яруу найргийн 1-р байрны шагналыг, 2011 онд яруу найргаараа Шведийн академиас агуу Доблоут шагналыг тус тус хүртжээ. 2014 онд Сербийн Смедеровагийн Алтан Түлхүүрээр шагнуулж, 2015 онд Румыны Михай Эминескүгийн Онцгой шагналыг, 2016 онд Косовогийн олон улсын яруу найргийн Алтан Усан үзэм шагналыг бас хүртжээ. 

8 сарын 18-нд Явуугийн цэцэрлэгт болсон "Poetic UB" яруу найргийн уншлагын үеэр...

Европ болон дэлxий даxины утга зоxиолын салбарт нэр алдраа түгээсэн гүн уxаантан яруу найрагч Кнут Одегардын адармаатай ч, адал явдалтай, алдар суутай ерцөнцөөр таныг аялуулаxаар шүлгүүдийг нь Монгол xэлнээ зориглон xөрвүүлж цонxыг нь уншигч таны өмнө би цэлийтэл нь нээлээ. Тавтай морил.

Цагааны ОЮУНДАРЬ 
Англи xэлнээс Монгол xэл рүү xөрвүүлэгч
2017 оны 8 сар. Улаанбаатар xот.