Монгол нутагт терсен хvн ч, байгуулсан тер ч "Монголын" гэсэн тодотгол зvvх логик vндэслэлтэй

Нийтлэлч Баабарын "АЛБАН ЁСНЫ СУПЕР ГЕН" нийтлэлийг уншаад бас тvvнд егч буй зарим хvмvvсийн хэт туйлширсан байр суурийг хараад бичихгvй байж чадсангvй.

Юуны тvрvvнд Баабар гуай Нийслэлийн Боловсролын газрын портал eeoc.mn гэсэн сайт дээр нийтлэгдсэн “Монголын түүхийн ам шалгалтын сэдвийн агуулгын хүрээ”-нд орсон “Чингис хааны супер ген” гэсэн асуултанд эмзэглэж (зvгээр ч нэг эмзэглээгvй, маш их евдеж), vзгээ яаран шvvрч авсан нь илт байна.

Би бол хувьдаа тэр асуултын хариулт нь Оксфордын хийсэн судалгааны vр дvн юм болов уу л гэж харах юм бна. Бас орчуулгын vгнээс vvдсэн ташаа ойлголт, тvvнээс улбаалсан буруу дvгнэлт байхыг vгvйсгэхгvй. Оксфордын судалгаагаар Азийн 16 орны 8 хvн тутмын нэгэнд тохиолдсон тэр Y хромсомыг англиар super-Y гэснийг манайхан супер ген гэж орчуулсан бололтой. Тийм ч учраас "Чингис хааны супер ген" гэсэн асуултыг "Чингисийн super-Y" гэж харвал хариулт нь Оксфордын энэ судалгааны тухай асуулт байна гэж шууд л харагдахаар бна. Тvvнээс биш, нэг их сvржигнээд, сандраад, монгол гэж бахархдаг улсуудыг "галзуугийн больниц руу яаран аваачих" хэрэг байсийм болов уу.

Аливаа юмыг хэрээс нь хэтрvvлээд байдаг хvмvvст би ч дургvй, гэхдээ vнэндээ энэ нь аль ч орон, vндэстэнд байдаг хэвийн л vзэгдэл. Аливаа сайн сайхан юмыг манайх гэж хамаатуулах гэдэг vзэгдэл хаа сайгvй, бvр терийн бодлогын хvрээнд ч байдаг. Одоо ч дэлхийн бvх л vндэстнvvд бид хvн терелхтений тvvхэнд ямар нэг юмыг тvрvvлж эхлvvлсэн гэдгээрээ уралдаж, ЮНЕСКО-д уралдан очиж бvртгvvлэх гэдэг. Vр дvн нь юу юм бэ? Мэдээж ард иргэддээ улс орноороо бахархах vзлийг терvvлэх гэж л тер засгаас нь зориудаар зохион байгуулж байдаг арга хэмжээ шдээ. Энэ уралдаанд дэлхийн бvх л орнууд, тэр дундаа Хятад бvр тэргvvлэх байранд цохиж явдаг. Тиймд эргэлзээтэй юм бvрийг манайх л гээд зvтгээд байхад буруудах юу байхав?

Жишээ нь: “Монголчуудын Европ, Америк руу хийсэн нүүдэл?” гэсэн асуулт бна. Монголчууд гэсэн болохоос Монгол үндэстэн гээгvй байна. Америкт л терсен бол Америк хvн гэгдэж, америкчууд болдог логикоор бол 20 мянган жилийн өмнө монгол газар тереед Америк европ руу нүүдэллэсэн тэр "хvмvvс"-ийг монгол газар терсен учраас яагаад монголчууд гэж хэлж болохгvй гэж. Vvнийг vндэстний болон хэлний vvсэлтэй холбож мушгиад, хэтэрхий vгvйсгэх гэж тэгтлээ оролдох хэрэг юу байсийм бол? Дахин хэлэхэд асуулт нь "Монгол vндэстний ......нvvдэл" гээгvй, "МОНГОЛЧУУДЫН" гэсэн байгааг анзаараасай.

“Монголын анхны төр Хүннүгийн тухай” гэсэн асуулт ч, мен л дээрх "америкт терсен хvн америкчууд болдог" логикоор тайлбарлагдана. Монгол нутагт vvссэн анхны терт улс Хүннү-г Монголын тер гэж яагаад болохгvй гэж? Олон овог аймгийн нийлбэр байсан гэдгийг тэртээ тэргvй л заасан юм чинь мэдэж л байгаа. Гол нь монголын нутагт терсен хvн ч, байгуулсан тер ч, аль аль нь Монголын гэсэн тодотгол зvvх логик vндэслэлтэй.

Монголчууд хэзээнээсээ нvvдэллэж явдаг болохоор суурин иргэншилтэй улсууд шиг xoжмын тvvxчдэд "хоол" vлдээх гээд тэмдэглэл энэ тэр гэж элдэв юм хетелж vлдээгээд байдаг ард тvмэн биш. ШУ-ны зарим дvгнэлтэнд миний эргэлздэг зvйл бол яах аргагvй энэ л арга метод. Монголчуудын тvvхийг ялагдагчдын vлдээсэн (ялагдсан улсууд ямар л олигтой юм бичиж vлдээхэв дээ) баримтууд дээр тулгуурлаж бичсэн гэдэгт би итгэдэг. Дэлхийн тvvхэнд бий болгосон хамгийн хvчирхэг хоер их гvрэн болох Хvннv болон Монголын их эзэнт гvрнийг Монгол нутагт терсен хvн, тvvний vр удам байгуулсан болохоор Монголчууд дэлхийг эзэлж явсан гэдэг бодит vнэнийг хvмvvс еер еерсдийнхее тархины болоод зvрхны огшилтын ендер намын хэмжээгээр еер еереер илэрхийлдэг.

Хэрээс нь хил хязгааргvй хэтрvvлээд байх нь хаашаа юм, гэхдээ ухаан сууж ядаж байгаа хvvхдvvдэд сурах бичгээр дамжуулан улс vндэстнээрээ бахархах vзэл суулгадгийг би америкт дунд сургуульд сурч байсан хvvгийнхээ даалгаварыг давтуулж байхдаа олж мэдсийм. Жишээлбэл америкийг Christopher Columbus нээгээгvй, тэнд тэрнээс емне ечнеен олон терлийн хvмvvс хэдэн зуун жилээр амьдарч байсан гэдгийг шинжлэх ухаан аль хэдийнэ нотолсон. Гэвч америкийн тvvхийн сурах бичгvvдэд тvvний гавъяа, эр зоригийг гайхалтай сайхнаар дvрслэн бичсэн байдаг. Тэгсэн мертлее яг vнэн чанартаа тийм байгаагvй гэсэн Баабарын тайлбар шиг нарийн ширийнийг болоод ирэхээр коллежийн хичээлийн програмдаа оруулчихсан байдаг. Энэ нь юу гэсэн vг вэ гэхлээр нийтийн суурь боловсролоор дамжуулаад суурь бахархлыг нь хялбархан эзэмшvvлээд, тэрнээс дээшхи хэмжээний тархины багтаамжтай, тиймдээ ч коллеж их сургууль гээд дээш дэвших улсуудад нь нарийн ширийнийг заана, тэрнээс биш учир мэдэхгvй "хvvхэд" чигээрээ vлдэх улсууд бол тэр л 10н жилийн хичээлээр vлдсэн "бахархал"-тайгаа дуусдаг. Тийм ч учраас жирийн америк хvн далбаагаа гэрийнхээ гадаа елгеж, америкийн ямар ч баг ялахад чин зvрхнээсээ бахархан уйлж, терийн дуулал нь явахад огшиж, Бин Ладен vхэхэд баярлан жагсдаг.

“ГАЛ ҮНДЭСТЭН” ХОЛБООНЫ ШААРДЛАГАД МҮОНРТ-ЭЭС ӨГСӨН XАРИУ

Та бүxний ирүүлсэн шаардлагатай танилцлаа. Уг шаардлагад МҮОНРТ-ийг үнэн бодит мэдээллийг түгээx xуулиар xүлээсэн үүргээ биелүүлэxээс санаатайгаар зайлсxийсэн гээд үүний тод илрэл нь Сүxбаатарын талбайд болж буй үйл явдлыг сурвалжлаагүй явдал гэжээ.

Гэтэл бодит байдал дээр бид болсон үйл явдлыг цаг туxайд нь мэдээлж байсан. Туxайлбал:

• 4 сарын 3-ны 18 цагийн мэдээгээр “Гал голомт” xөдөлгөөний “Ард түмнээ сонсоё” гэсэн уулзалтаас сурвалжлага,
• 4 сарын 19-ний 18 цагийн мэдээгээр “Өвөг дээдсийнxээ уламжлалыг xамгаалья” арга xэмжээний сурвалжлага,
• 22-ний “Цагийн xүрд” xөтөлбөрөөр Иx xуралдай xуралдаж байгаа туxай 7 xүний ярилцлага бүxий дэлгэрэнгүй сурвалжлага,
• 23-нд “Цагийн xүрд” xөтөлбөрөөр Иx xуралдайн 2 даxь өдрийн xуралдааны сурвалжлага,
• 25-ний 18 цагийн мэдээ, “Цагийн xүрд” xөтөлбөр болон Үдшийн мэдээгээр Сүxбаатарын талбайд болж буй үйл явдлын талаар "жагсаал эхлэв", "нэмж гэр барих уу", "Иx xурал, Засгийн газар, Ерөнxийлөгчид шаардлага xүргүүллээ" гэсэн гурван цуврал сурвалжлага,
• 26-нд мөн “Цагийн xүрд” xөтөлбөрөөр болж буй үйл явдлын талаар тус тус тасралтгүй мэдээлж байна.

Мөн 7 xоног тутмын пүрэв гаригийн “Нээлттэй xэлэлцүүлэг” нэвтрүүлгийн сэдвийг танай xолбооны нэгдсэн “Эx орон, шударга ёс, гал голомт” xөдөлгөөний төлөөлөгч Оюунд урьдчилан мэдэгдэж, xолбогдоx сэдвүүдээр төлөөлөгчдөө оролцуулдаг байxаар тоxиролцсоны дагуу “Улс төрийн намуудын сонгуулийн xууль”, “Xөдөлмөрийн xөлсний доод xэмжээ” гэсэн сэдвүүдэд танай төлөөлөгчид ирж оролцсон билээ.

Ийнxүү биднийг xуулиар xүлээсэн үүргээ болон xэлэлцэж тоxиролцсон ажлаа элдэв зөрчилгүй гүйцэтгэсээр байxад улс төрийн зорилгоор удаа дараа шаардаx бичиг xүргүүлж, манай байгууллагыг нийгмийн нийт давxаргад зориулсан xөтөлбөрийн бодлогоо xэрэгжүүлэxэд саад учруулж байгаа нь зүйд нийцэxгүй байна гэж бид үзэж байна.

Та бүxний тавьсан тодорxой шаардлагуудын туxайд:

1. “Гал үндэстэн” xолбооноос болон танай нэгдсэн “Эx орон, шударга ёс, гал голомт” xөдөлгөөнөөс зоxион байгуулж буй үйл явдлуудын талаарx мэдээллийг бид дээр дурьдсанчлан шуурxай мэдээлж байx үүргээ биелүүлж байгаа, биелүүлэx ч болно.

2. УИX, Засгийн газар, Ерөнxийлөгчид xүргүүлсэн шаардлагаа та бүxэн xолбогдоx xүмүүст гардуулж өгч байxад бид газар дээрээс нь бичиж, сурвалжлан xүргэсэн тул даxин бүрэн эxээр нь нэвтрүүлэx боломжгүй болно.

3. Нээлттэй xэлэлцүүлэг нэвтрүүлгийн туxайд бид xөтөлбөрийн бодлогынxоо xүрээнд сэдвүүдээ урьдчилан тоxирч танай xөдөлгөөний гишүүдийг оруулаxаар тоxирсон тоxироогоо баримтлан ажиллаx болно.

4. Харин манай байгууллагад ирүүлсэн шаардлагыг бүрэн эxээр нь уншуулаx туxайд: нэг байгууллагад ирүүлсэн бичгийг онцгойлон нийт ард түмэнд xүргэx нь зоxимжгүй тул xүлээж аваx боломжгүй гэж үзэж байна.

Дашрамд дурьдахад та бүхний зохион байгуулж байгаа арга хэмжээг сурвалжлахаар очсон манай сурвалжлах багийнхныг дайрч давшлах явдал удаа дараа гарч, ажиллах аюулгүй байдалд нь заналхийлж байгаагаас манай ажилтнууд танай үйл ажиллагааны сурвалжлаганд явахаас татгалзах болоод байна. Гэвч удирдлагуудын зүгээс онцгойлон анхаарч, танай үйл ажиллагааг цаг алдалгүй сурвалжлах үүднээс заримдаа гаднаас мэргэжлийн хүмүүсийг хөлслөн, байгууллагын лого тэмдэггүй аппарат хэрэгслээр зураг авахуулах арга хэмжээг хүртэл зохион байгуулан, нэмэлт зардал, хүчин чармайлт гаргаж байгааг та бүхэн хүндлэн үзнэ гэж найдаж байна.

МҮОНРТ

“Архи тамхи шинэ үеийн сонголт биш”

“Архи тамхи шинэ үеийн сонголт биш“ уриа бүхий архи тамхины хэрэглээнээс урьдчилан сэргийлэх олон нийтийн кампанит ажил нь халдварт бус өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр МСС-аас зохион байгуулж буй цуврал кампанит ажлуудын нэг бөгөөд энэхүү кампанит ажил нь олон нийтийн, тэр дундаа өсвөр үеийнхний дунд архи тамхины хор уршгийг сурталчлах, зөв зан үйлийг дэмжих замаар 15-24 насны хүүхэд, залуучуудын дундах архи тамхины хэрэглээ, дам тамхидалтыг бууруулахад хувь нэмэр оруулах зорилготой юм.

Сүүлийн арван жилд хүн амын өвчлөл, нас баралтын тэргүүлэх шалтгаанд зүрх судасны өвчлөл, хавдар, осол гэмтэл орж байна. Зүрх судасны өвчлөлийн гол шалтгаан нь зохисгүй хооллолт, хөдөлгөөний хомсдол, илүүдэл жин, тамхи, архины хэрэглээ байдаг. Архи тамхины хэрэглээ нь манай улсад халдварт бус өвчнүүд ихээр тохиолдож байгаагийн нэг гол шалтгаан бөгөөд өсвөр үеийнхний дунд хэрэглээ жилээс жилд өссөн судалгааны дүн гарч байна. 2009 онд хийгдсэн судалгаанаас үзэхэд Монгол улсад 2006 оноос 2008 оны хооронд цагдаагийн байгууллагын эрүүлжүүлэх тасагт саатуулагдсан насанд хүрээгүй хүмүүсийн тоо бараг 70 хувиар өссөн байна. Мөн 2009 онд нийслэлийн 556 сургуулийн 6-11 ангийн хүүхдүүдийн дунд хийгдсэн судалгаанаас үзэхэд судалгаанд хамрагдсан охидын ихэнх хувь нь “тамхи татдаг хөвгүүд дэгжин харагддаг, мөн тамхи татах нь хөвгүүдийн хувьд энгийн зүйл” гэсэн хариулт өгсөн ба охид хөвгүүдийн аль аль нь тамхи татах нь тайвшруулах үйлчилгээтэй гэсэн буруу ойлголттой байна.

2010 онд хийгдсэн судалгаанаас үзэхэд Монгол улсын эрэгтэйчүүдийн 40,7 хувь, эмэгтэйчүүдийн 3,1 хувь өдөр бүр тамхи татдаг бөгөөд нийт хүн амын 27,7 хувь нь тамхичин байна. Тамхи татагчдын дундаж нас 19,3 байна.

Мөн 2009 онд арван жилийн дунд сургуулийн 12-17 насны 7000 сурагчдын дунд хийсэн судалгаанаас үзэхэд тэдгээрийн 70,6 хувь нь архи амсаж үзсэн гэсэн хариулт өгсөн бөгөөд хот суурин газрын, тухайлбал Улаанбаатар хотын өсвөр насны иргэдийн архины хэрэглээ хөдөө орон нутгийнхнаас хамаагүй өндөр байна.

Тиймээс энэхүү кампанит ажил нь өсвөр үеийн хүүхэд залуучуудын дундах архи, тамхины хор холбогдлын талаарх ойлголтыг нэмэгдүүлэх, буруу ойлголтыг залруулах, зөв зан үйлийг сурталчлах зорилгоор ерөнхий боловсролын болон их дээд сургууль, коллеж, томоохон ажлын байрнуудад чиглэсэн хүрч очих үйл ажиллагаа явуулах бөгөөд, “Сургууль - тамхигүй орчин” уралдааныг зохион байгуулна. Архи, тамхины холбогдох хуулийн өөрчлөлтийг дэмжих ухуулга нөлөөллийн ажлууд хийгдэхээр төлөвлөгдсөн. Мөн телевиз, радиогийн шторкууд, эрүүл мэндийн нэвтрүүлгүүд бэлтгэж, МҮОНРТ болон бусад ТВ радиогоор цацахаас гадна зорилтот бүлэгт тохирсон гарын авлага, мэдээллийн хуудас, зурагт хуудас, МСС-гийн багц материалыг боловсруулан тараах юм.

Тус кампанит ажил 2011 оны 04-07 сар болон 2012 оны 04-07 сар, 2012 оны 12-р сар 2013 оны 1-2 сар гэсэн давтамжтайгаар 3 үе шаттайгаар улс орон даяар хэрэгжинэ.

Арxи тамxины эсрэг сурталчилгаа ямар байвал зоxиx вэ?

Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз Мянганы сорилын сангийн эрүүл мэндийн төслийн xүрээнд xийгдэж буй "урьдчилан сэргийлж болдог өвчнүүдийн тоог xэрxэн бууруулаx" уxуулга нөлөөллийн ажлыг xийxээр үүрэг аван ажиллаж байгаа билээ. Амьдралын xэв маягаа өөрчилснөөр xүн өвдөxгүй байж болдог 5 төрлийн өвчин байдаг байна. Туxайлбал зүрx судасны өвчин, чиxрийн шижин, зам тээврийн осол, арxи тамxи, зарим төрлийн xавдрууд гэx мэт. Энэ удаад бид арxи тамxины xэрэглээг xэрxэн багасгаx тал дээр кампанит ажил xийxээр олон төрлийн судалгаа болон стратегийн саналууд дээр үндэслэн дарааx 4н төрлийн телевиз, радиогийн шторкны санаанаас 2-ыг xийxээр ярилцаад байна. Тэгээд 2-ыг сонгосныхоо дараа зорилтот бүлгийн төлөөллийг оролцуулсан тест xийгээд, эцэст нь боловсруулаx ажилдаа орно. Иймд эрxэм та бүxнийг бас аль 2-ыг нь сонговол дээр вэ гэдэг дээр санаа оноогоо нэмэрлэвэл гүнээ таларxаx болно. Эдгээр зоxиолыг манай үндэсний олон нийтийн телевизийн Hey Hey, Music Station нэвтрүүлгүүдийг xөтлөн явуулдаг Энxзориг гаргасан болно.

TV/radio Spot 01

Нэгэн хевгүүн хичээлээ таран сургуулиасаа гарч зам даган алхана. Гэнэт хажуу талаас нь хvн дуудaхад эргэн харвал pub-ийн том цонхны цаана ширээн дээр ууж идэх юм ерсен (архи дарсыг харуулахгvй ч байгаа байдлаасаа согтуудуу байгаа нь харагдана) залуус дуудаж бна. Tэр vед гэнэт хvvг бас нэг газраас дуудах бeгeeд дуудсан зvг рvv харвал талбай дээр сагс тоглож, бvжиглэж байгаа хамаагvй енгелег, цоглог найзууд нь хамт тоглох бvжиглэхийг санал болгон дуудна...Хевгvvн pub-д байгаа найзууд руугаа тоомжиргvй эргэн харж шоолонгуй мушийгаад сагсны талбайд байгаа цоглог найзууд руугаа баяр баясгалантайгаар гvйн очиж нийлнэ. Tитрээр:

Архин дээр найзлах нь амбасын vеийн стиль!
Орчин vеийн залуус огт еер стильтэй!

TV/radio Spot 02

Нэг хевгvvн гэртээ vсээ гeлдэн янзлаж шvvгээгээ онгойлгон, емд цамцаа емсеж, гартаа гинж, цагаа зvvж, енгелег цагаан кет гарган емсеед, ширээн дээрээс гоелын боолтонд хийсэн бамбарууш аван гарна.

Нэгэн охин олон хувцаснуудаасаа сонголт хийж тольныхоо урд эргэлдэн ээмэг зvvлтээ зvvн их л гангалан eeртee тохирсон хувцаснуудаа сонгож vзэсгэлэнтэй болон найздаа егех дервөлжин улаан хайрцагтай бэлгээ аваад аз жаргалтай инээн гэрийхээ хаалгыг татан гарна.

Мен нэг хевгvvн дээрхийн адил гангaлан гэрээсээ гарах бeгeeд нэг ширхэг сарнай болон нэг шил виски куртканыхаа дотуур кармаанд хийн гэрээсэ гарна (вискиг шилтэй нь харуулахгvй байж болох бегеед бор цаасан уутан дотроос хэлбэр нь харагдаж байхаар эсвэл виски гэсэн бичигтэй хайрцаг)

Энэ маягаар 4-5 н есвер насны залуусыг гангалан нэгнийхэ терсен едерт явахаар бэлдэж гэрээс гарах хvртэлх vеийн дvрсvvдийг vзvvлэх бегеед тэд найзыхаа терсен едер болж буй тохилог рестораны вип ереений vvдэнд уулзацгаан гол дvрийн 3 болон бусад найзууд нь нэмэгдэж ирэн, лаа асаан баярын бялуу ерсен ереений хаалгийг инээлдэн нээхэд терсен едрийн эзэн охин баярын ширээний хойморт инээсэн зогсож байна. (ширээн дээр хоол болон салат чихэр жимс ундаа гэх мэт амттан дvvрэн ереестэй байх ч нэг ч алкахолын терлийн зvйл байхгvй байна). Уригдсан зочид гэрээсээ авч ирсэн бэлгээ терсен едрийн эзэнд ээлжлэн егне (эхний хевгvvн бамбaруушаа, охин улаан хайрцагтай бэлгээ егехед задалж vзэн баярлана) энэ мечид виски авчирсан хeвгvvний царай их л эвгүй болж ширээ рvv харaхад ямaр ч архи байхгvй (ширээн дээр юу юу байгааг энэ vед eeрийнх нь нvдээр харж бгаa мэт камерийн хеделгеенеер харуулна) ширээн дээрхийг ажаад бэлэг егч байгаа найзууд руугаа харахад бvгд янз бvрийн бэлэг барьсан байх боловч архи авчирсан хvн vгvй. Хeвгvvн бvvр эвгүй байдалд орон терсен едрийн эзний урд очин тvнтийcэн евер лүүгээ гараа хийн vнгэгдэж хуучирсан нэг ширхэг сарнай гарган егне. евер нь тvнтийсэн хэвээр, нvvр нь минчийсэн бна. План солигдож бvгд архигvйгээр маш аз жаргалтай цэнгэн бvжиглэж, баярлацгаах дvрсийг гаргана. фокус сарниж дэлгэцэнд титрээр:

Архи тамхиар цэнгэх нь амбасын vеийн стиль
Шинэ vе шилтэй архинд баярлахаа больсон!

эсвэл
Архи тамхиар цэнгэх нь амбасын vеийн стиль
Шинэ vеийнхэнд шилтэй архи доромжлол

TV/radio Spot 03

10 жилийн aнгид хичээл oрж байна, завсарлах хонх дуугарах vед урд талын ширээнд нозоорон суусан хевгvvн хойшоогоо эргэж харан хоер найзыгаа гаръя гэж дохино. гурвуул хамт гаран сургуулийн 00 руу oрно. Хамгийн сvvлд орж байгаа хевгvvн сэжигтэй ийш тийш харснаа хаалга хааж тvгжинэ. Тэгээд еедеес нь харж инээлдэн зогсох негее 2 луугаа очиход гаръя гэж уруу татсан нь гэнэт 2 найзынхаа хацар луу нь алгадна.

офисст ажилладаг залуу PC-нийхээ ард сууж байснаа цагаа харахад vдийн 12:00 болж байнa. Цайны цаг болсон тул ажлынхаа хэдэн залуутай хамт smoking area-д орж зогсоод ажлынхаа хамт орсон залуусаа нэг нэг хvчтэй алгадаад авна.

2 охин pub-д ярилцан суух бегеед нэг нь найз охиноо бас алгадна. Pub-д суугаа бvх хvмvvс мен адил юу ч болоогvй юм шиг нэг нэгнээ алгадаж байгаа дvрс харуулна (залуу бvсгvйг, бvсгvй залууг, нас тогтcон хvн идэр настай залууг гэх мэт) эцэст нь за кадрт болон титрээр:

Нэг ширхэг тамхиар та хэн нэгнийг дайлахад
Hэг алгадсанаас ч илvv евделт зовиурыг тvvнд егдег.

эсвэл
Тэр таныг хямдхан хороор алах гэж байхад
Та хариуг нь хангалттай егсен vv?

TV/radio Spot 04

Сагсан бөмбөгийн талбай дээр багийнхаа өмсгөлтэй залуус сагс тоглоно. Тэдний нэгийг oнцлон харуулах бөгөөд хууралт хийн гоол оруулаад камерын урд ирж "Би шонхорууд багийн довтлогч. Миний зорилго бол дараагийн цонхоор дээд лигийн багт орж тоглох"

( зураг авах газар: нисэхийн шинэ спорт цогцолбор )

Диско клуб өнгө өнгийн хувцастай залуус бүжиглэх бөгөөд залуусын дунд хүч түрэн орж ирч буй тик тоник бүжгийг нэгэн залуу чадварлаг бүжиглэнэ. Тик тоник бүжгийн элементүүдийг бүжиглэж дуусаад эргэн харна. "Би тек тоник бүжигийн best холбооны бүжигчин. Олон залууст энэхүү бүжгийг зааж, түгээн дэлгэрүүлэх зорилго надад бий"

( зураг авах газар brilliant disko club 19 үйлчилгээний төв)

Усан бассейнд нэгэн чийрэг залуу сунгалтын дасгал хийн зогсож байгаад үсрэн усан сэлэн камерын урд ирэн "Би Азийн оюутны олимпоос мөнгөн медал болон монгол улсын гурван удаагийн аварга. Жил ирэх болгонд би амжилтаа ахиулахыг хичээх болно"

Дизайнер бүсгүй урлан дээрээ загвар зохион зурах бөгөөд зурсан загвар хүн нь графикаар хувиран жинхэнэ загвар өмсөгч болж, хувцсыг нь өмсөн загварын тайзан дээр үзэгчид дунд алхах болно. Олон хүмүүс дизайнер бүсгүйд баяр хүргэх бөгөөд тэрээр тэвэр дүүрэн цэцэг тэврэн камер өөд харан инээмсэглэнэ.

План солигдож цагаан фон дээр сагс тоглож байсан залуу камер луу алхах бөгөөд 2 талаас нь дараа дараагийн залуус нэг нэгээр гарч ирэн алхана. Гол дүрийн залуус дээр нэмэгдэн маш олон залуус нийлэн алхах бөгөөд титрээр доод талд нь титрээр:

Бид бүгд зорилготой.
Бидний сонголтонд архи тамхи хэрэггүй

Xаан банк болон xавдар судлалын үндэсний төвөөс олон нийтийн дунд бүx төрлийн xавдраас урьдчилан сэргийлэx боломжуудыг жирийн үзэгч, сонсогч, уншигчдад xэрxэн ойлгуулаx нь зүйтэй талаар xэвлэл мэдээллийн байгууллагын болон сэтгүүлчдийн xолбооны удирдлагуудыг xүлээн авч уулзан санал солилцсон юм. Тэр уулзалт дээр миний онлайн-аар олон жил xарилцаж байгаа Ардчилал сонины эрxлэгч Цолмон тааралдаж, энэ удаад онлайнаар биш, "амьд" ярилцлага xийx xүсэлт тавьсны дагуу маргааш нь цаг болзож бид дарааx xөөрөлдөөнийг xийсэн юм. Цолмон Ариунаа xэмээx сурвалжлагч оxинтой ирсэн нь явж явж олон жилийн өмнө манай xөрш байсан айлын бага оxин болж таарав. Ээжтэйгээ адилxан сайxан инээсэн Ариунаа бага дүү нартай маань тоглож өссөн жааxан оxин байсан чинь одоо овоо зэгсэн сэтгүүлч болсон нь нэлээн удаан xөөрөлдсөн бидний эмx цэгц муутай яриаг гайгүй замбараанд оруулан буулгаснаас нь xарагдлаа. Ариунаадаа амжилт xүсье.

Ц.ОЮУНДАРЬ: Телевизийнхээ дарга нь болмоор байна гэдгээ Х.ЧИЛААЖАВД шууд хэлсэн

Монголын Vндэсний олон нийтийн телевиз гэх том айлыг “хєтєлж” яваа гэрийн эзэгтэй гэхээр хэн гэдгийг нь уншигч та бараг гадарлаж байгаа байх. Мэдээж энэ бол МVОНТВ-ийн захирал Ц.Оюундарь. Залуу хvний эрч хvч, уран бvтээлч хєдєлмєрч зан тvvнээс илт харагдаж байлаа. Ингээд тvvнтэй хийсэн ярилцлагаа хvргэе.

-1990 оны сvvлчээр та “Зууны луйвар” цуврал нэвтрvvлэг хийж шуугиан тарьж байсан. Тухайн vед vнэхээр олныг шуугиулсан нэвтрvvлэг болж чадсан. Тийм ч болохоороо єнєє хvртэл энэ нэвтрvvлгийн талаар хvмvvс єєр хоорондоо ярьдаг байх?
-Олон жил хэвлэлд гарсан мэдээллийг цуглуулж анализ хийж цуврал нэвтрvvлэг хийснээрээ шинэлэг болсон байх л даа. Мєн дээр нь гол баатрууд нь олны танил хvмvvс байсан. Социалист нийгмээс салаад удаагvй байсан болохоор дарга нараа бурхан шиг шvтдэг vзэл нь арилаагvй байсан vе шvv дээ. Одоо бол манай хэвлэл мэдээллийнхэн Ерєнхийлєгч ч байна уу, хэн ч бай бvгдийг л шvvмжлэх болсон. Vvнийг тоохоо ч больсон. Тухайн vед хvмvvс ийм зvйлд дасаагvй байсан л даа. Тийм болохоор хvмvvсийн анхаарлыг татсан нэвтрvvлэг болсон байх.

-Энэ нэвтрvvлгээс болж та “аавын хаалга” татах шахсан гэдэг. Тэр vед танд дарамт шахалт их л ирдэг байсан байх даа?

-Шvvхдэлцсэн л дээ. Анхан шатны шvvх намайг буруутай гэсэн шийдвэр гаргасан. Ингээд давж заал-дах гэж байтал онгоцны осол болсон.

-Удалгvй та АНУ руу явсан. Тэр vед Америк явахаар тєлєвлєсєн байсан уу, тухайн vед vvссэн нєхцєл байдалтай холбоотой єєр сонголт vнэхээр байсангvй юу. Тэр vед таныг олон зvйлд буруутгаж байсан шvv дээ. Энэ бvх зvйл нєлєєлсєн хэрэг vv?

-АНУ явахаар тєлєвлєєгvй байсан л даа. Гэхдээ цаашдаа vргэлжлvvлэн ажиллах боломжгvй байсан. Улс тєр, нийгмийн хувьд ч тэр. Миний хувийн амьдралд ч гэсэн хvнд байдалд орсон vе. Амаржаад удаагvй байсан. Энэ vед “Сорсын сан” намайг их дэмжсэн. Ингээд АНУ-д суралцахаар болсон. Хэл сур, орчноо єєрчил гэсэн л дээ. Уг нь, “Сорсын сан” хувь хvнийг дэмжих ёсгvй юм билээ. Гэхдээ онц-гой нєхцєл байдал гэж vзэн ийм шийдвэр гаргасан байх.

-Хэдийгээр та сэтгэл санааны хувьд хvнд байхдаа АНУ-руу явсан ч гэсэн хэдэн жилийн дараа эх нутгаа зориод ирлээ. Тэр vеийн Монгол одоогийн эх орон хоёрын хувьд асар их ялгаатай нийгэм таныг угтсан байх?

-Америкт байхад Монголын талаар таагvй мэдээлэл сонсогддог байлаа. Хvн нутгаасаа хэдий vед гарсан тэр vеэрээ л эх орноо тєсєєлдєг юм билээ. 1990 онд нутгаасаа гарсан хvн ч бий, 1995 онд ч нутгаасаа гарсан хvн байгаа шvv дээ. Тэр хvмvvст эх орон нь тэр л vеийнхээрээ тєсєєлєєд сэтгэлд vлддэг. Би ч гэсэн 2000 оныхоор л Монголоо тєсєєлж байлаа. Сургуулиа тєгсєхийн ємнєх жилийн зуны амралтаар судалгаа хийх тэтгэлэг аваад эх орондоо ирсэн. 2007 оны зун л даа. Ингээд нутагтаа ирэхэд манай улсад єєрчлєгдсєн зvйл их байсан. Монголоо 2000 оныхоороо тєсєєлєєд байсан надад Монгол Улс буцалж байгаа тогоо шиг л санагдсан. Ингэж буцалж буй нийгэмд хvн юу л бол юу хийх боломжтой. АНУ бол тэс єєр. Тэнд тогтуун нийгэмтэй. Тогтуун нийгэмд шинэ зvйл хийх ямар ч боломжгvй. Зvгээр л нийгэмтэй нь зохицож амьдрах хэрэгтэй болдог. Монголын буцалж байгаа нийгэм надад их сайхан санагдсан л даа. Тэгээд Америк руу буцаж очоод тэнд байгаа монголчууддаа хэлсэн. Монголдоо очих ёстой гэдгийг тэнд байгаа монголчууддаа ойлгуулсан. Ингээд эх орондоо ирэхэд нэлээд xэдэн хvн буцаж ирсэн.

-Тэгэхээр та Монголоо сайн сурталчилсан байх нь ээ?

-Харийн нутагт амьдарч байгаа хvмvvст эх орондоо очих хvсэл нь vргэлж байдаг юм байна. Гэтэл Монголын талаархи мэдээлэл нь голдуу бараан байдаг учраас эх орондоо очих гал нь асдаггvй юм байна. Эх орноо гэсэн сэтгэлийн галыг нь асаагаад єгєхєєр аяндаа тєрсєн нутгаа зориод ирдэг юм билээ.

-Монголд ирээд удаагvй байхдаа та МVОНТВ-ийн захирал болсон. Таныг АНУ-д байхад энэ ажлын санал ирсэн юм уу?

-2007 онд намайг Монголд ирэхэд манай телевизийнхэн єлсгєлєн зарлачихсан байсан. Ийм vед нь ирсэн болохоор телевиз рvvгээ ч орж чадаагvй буцсан. Ерєнхийдєє иймэрхvv байдалтай байгаа гэдгийг нь мэдсэн л дээ. Ингээд дараа жил нь АНУ-аас ирчихээд МVОНТВ-ийн Vндэсний зєвлєлийн дарга Чилаажавтай уулзсан. Тэгээд дарга болмоор байна гэдгээ шууд л хэлсэн. Тэгсэн бvр гайхсан л даа. Би дарга болбол ийм ийм зvйл хиймээр байна. Энэ зvйлээ би дарга болоод л хийнэ. Тvvнээс телевизийн нэг ажилтан болоод тэр зvйлээ хийж чадахгvй. Тийм болохоор та намайг дарга болго гэж хэлсэн. Мэдээж хэн ч тэгж ярьдаггvй байх л даа. Чилаажав дарга хvсэлтийг чинь хvлээж авъя. Гэхдээ vvнийг Vндэсний зєвлєлєєр хэлэлцэж шийднэ гэсэн. Тэр vед МVОНТВ-ийн захирлыг єєрчлєх бодолтой байсан юм билээ.
Ингээд хуулийн дагуу тендер зарласан. Хоёр хvн саналаа єгсєн байсан. Тэгээд л энэ албан тушаалд очсон доо.

-Сvvлийн жилvvдэд танай телевизийн нэвтрvvлгийн єнгє тєрх єєрчлєгдєж байгаа нь хэн хvнд анзаарагдаж байна. Нэгэн vе МVОНТВ vзэгчээ арилжааны телевизэд алдаж байсан гээд хэлчихэд буруудахгvй байх. Одоо бол харин байдал єєрчлєгдсєн, телевизийн олон ангит кино, цэнгээнт нэвтрvvлэг vзэгчдийг цэнхэр дэлгэцийн ємнє уях боллоо?

-Хуульд vндэсний бахархал, зан заншилыг тvлхvv vзvvлэх ёстой гэсэн заалт бий. Нэгэн vе vvнийг хэрэгжvvлэх арга зам нь арай тєлєвшєєгvй байсан л даа. Яагаад гэхээр манай телевиз Засгийн газрын мэдэлд олон жил байсан. Мэдээж хэрэг хууль гарснаар энэ байдал шууд арилна гэж байхгvй. Єнгєрсєн хугацаанд тєрийн мэдэлд орсон атгасан гарыг сулруулахын тєлєє л ажилласан болохоос нийтлэл нэвтрvvлэгтээ тєдийлэн анхаарч чадаагvй. Телевизэд бослого хєдєлгєєн, єлсгєлєн хvртэл гарч байлаа. Энэ бvхэн нийтлэл нэвтрvvлэгтээ анхаарах боломжийг олгохгvй байсан юм болов уу гэж би харсан.
Vндэсний зєвлєл ч гэсэн энэ бvхэнд анхаарлаа хандуулж ачаалалтай ажилласан нь тухайн vеийн баримт бичгээс харагдаж байна билээ. Одоо бол нийгэм ч тайвширч, манай телевиз олон нийт рvv чиглэсэн нийтлэл нэвтрvvлэгт анхаарч эхэлсэн. Энэ vед би Монголын олон нийтийн телевизэд орж ирсэн юм. Vзэгчдийн хvсэн хvлээж байгаа нийтлэл нэвтрvvлэгт анхаараад ирэхээр vр дvн харагдаж байна л даа.

-МVОНТВ олон жил Засгийн газрын мэдэлд байсан. Нэг намын vзэл баримтлалыг олон жил сурталчилж соц нийгмийн vеийн сэтгэлгээтэй уран бvтээлчид танай телевизэд олон байсан байх. Энэ хvмvvсийн сэтгэлгээг єєрчилнє гэдэг амаргvй даваа нь ойлгомжтой. Мэдээж телевиз хуучин арга барилаа єєрчлєх ёстой шvv дээ. Энэ асуудлыг хэрхэн шийдсэн бэ?

-Манай телевиз шиг ийм газарт хvний нєєцийн сэлгээ хийхэд маш хэцvv. Яагаад гэхээр Хєдєлмєрийн хууль уран бvтээлч байна уу, тєрийн албан хаагч байна уу адил vйлчилдэг. Тэгэхээр чадвар нь муу байна гээд ажлаас чєлєєлєх гэхээр Хєдєлмєрийн хууль зєрчих гээд байдаг. Яах вэ, хуучинсаг vзэлтэй хvн байлаа ч гэсэн сэтгэлд нь уран бvтээл хийх гал нь ассан байдаг юм байна л даа. Тvvнийг нь єрдєєд залуу хvмvvстэй хамт ажиллуулах арга байдаг. Тvvнээс шууд ажлаас нь халаад залуу хvмvvсээр багаа бvрдvvлснээр асуудал хэзээ ч шийдэгдэхгvй. Мэдээж хэрэг хатуу шаардлага тавина. Энэ ажлыг авсан эхний нэг жил залуучуудынхаа хvчээр л олон сайн нэвтрvvлэг хийлээ. Энд манай залуучуудын редакц маш сайн ажилласан.Тvvнээс халаа сэлгээ хийгээгvй.

-Монголын телевизvvдийн холбооны ерєнхийлєгч З.Алтай танай телевизийг улсын тєсвєєс санхvvжиж байж зар сурталчилгаа явуулж байна хэмээн шvvмжилсэн. Vvнээс болж Монголын телевизvvдийн холбооны удирдлага, МVОНТВ-ийн хооронд маргаан vvсч байсан. Та З.Алтай гишvvнтэй учир зvйгээ ололцсон уу?

-Олон нийтийн телевиз болох vйл явц одоо ч бvрэн задраагvй байгаа. Єнєєх тєр засгийн хараанд байдаг зангидсан гар бvрэн тавигдаагvй байна. Олон нийтийн телевиз болоогvй байна гэж Алтай гишvvн байнга шvvмжилдэг л дээ. Хуульд “Олон нийтийн телевиз єдрийнхєє нийт хєтєлбєрийн хоёр хувьтай тэнцэх хэмжээний зар сурталчилгаа явуулж болно” гэсэн заалт байдгийг Алтай гишvvн мэддэггvй юм билээ. Тэгээд л танай телевиз хуулиа дагаж мєрд гэсэн шаардлага тавиад байсан л даа. Хуульд ийм зvйл байдаг гэдгийг гаргаад ирэхээр Алтай гишvvн чимээгvй болсон. Ер нь, манай улстєрчид асуудлаа ойлгохгvй цээжний пангаар ярьдаг шvv дээ. Зєвхєн Алтай гишvvн ч биш бvгд л ийм байдаг. Асуудлынхаа гvнд ерєєсєє ордоггvй.

-Арилжаа сурталчилгаанаас олсон энэхvv мєнгєє танай телевиз юунд зарцуулдаг вэ. Магадгvй энэ мєнгє хэн нэгний халаасанд ордог хэмээн хардах нэгэн бий л байх?

-Том уран бvтээл хийхэд зардал их шаардагдана. Адаглаад л кинонд тоглуулахад жvжигчид тєсвийн ажилчдынх шиг 300 мянган тєгрєгийн цалин авахгvй шvv дээ. Тийм болохоор зардал их гарна. Энэ бvх зvйлд л зарцуулдаг юм.

-МVОНТВ-ийг нvсэр бvрэлдэхvvнтэй, орон тоогоо цєєлєх ёстой гэдэг шvv дээ?

-Бусад арилжааны телевиз 100 хvнтэй ажиллаад болоод байна. Танай телевиз нvсэр бvрэлдэхvvнтэй байна гэдэг л юм. Манай телевизийн байрны зохион байгуулалт мэргэжлийн стандартаар баригдсан. Тэгэхээр бид орон тоогоо цєєлєх гээд хоорондоо хол зайтай студийн дунд нэг инженер тавьж болохгvй шvv дээ. Бусад телевизvvдийн хувьд нэг дор бvх зvйл нь байдаг. Тэнд олон инженерийн хэрэг байхгvй. Манай телевизийн гурван студийг гурван єєр газар барьчихсан. Тийм болохоор гурван инженер л ажиллах хэрэгтэй болно шvv дээ. Энэ бvхнээс болж манай телевиз олон ажилтантай байдаг л даа. Хэрэв телевизийнхээ ажилчдын орон тоог цєєлєх бол байраа нураахаас єєр арга байхгvй.

-Арилжааны телевиз борооны дараахь мєєг шиг олноороо байгуулагдах боллоо. Vvний талаар хvмvvс янз бvрээр л ярьдаг. Таны хувьд?

-Ямар нэгэн зvйл утга шалтгаантай байдаг. Vндэсний радио телевизийг Засгийн газар єєрийн мэдэлдээ маш удаан байлгасан. 2005 он хvртэл 15 жил барина гэдэг чєлєєтэй болсон нийгэмд хэтэрхий том монополь байсан. Тэгэхээр vvнийг эсэргvvцэж гарахын тулд улстєрчид, нам эвслийнхэн улс тєрийн зорилгоор телевиз байгуулах болсон. Тvvнээс биш телевизийн урлагийг хєгжvvлэх гэж улстєрчид санаа нь зовоод уран бvтээлчдийг дэмжсэн гэж би харахгvй байна. Vндэсний радио телевиз улс тєрийн ганц хvчинд vйлчлээд ирэхээр сєрєг хvчний дуу хоолой гарахаа больсон. Тиймээс энэ нийгэмд “гэр барих” бололцоо байсан учраас улстєрчид єєр єєрийн харьяанд телевизтэй болж эхэлсэн. Яваандаа арилжааны телевизvvд олон нийтийн болж, илvv мэргэжлийн чиглэл рvv орж эхэлнэ. Ингээд улс тєрийн сонирхол байхгvй болж аяндаа арилжааны телевизvvдийн тоо цєєрєх байх. Тvvнээс одоо арилжааны телевиз олон байна цєєлнє гэж хvч хэрэглэж болохгvй. 2000 онд шар сонин хvч тvрэн гарч ирсэн. Тэгсэн одоо шар сонин уншигчгvй болсон. Тэгээд л єдєр тутмын сонин гарч ирсэн. Vvнтэй л адил шvv дээ.

-”Тусгай салаа” киног vзээгvй хvн, дууг нь мэддэггvй хvн байхгvй болж. Vнэхээр ийм зvйлээр монголчууд дутаж байсан гэдэг нь харагдсан. Гэтэл энэ киноны дараагийн ангийг кино театрт гаргахаар болсон гэсэн. Vзэгчид vvнд тийм ч таатай хандахгvй байгаа болов уу?

-”Тусгай салаа” киноны дараагийн ангийг хийх саналыг Батлах хамгаалах яамнаас тавьсан. Бидний хувьд кино хийх тєсєв мєнгє байхгvй. Тиймээс боломжгvй гэсэн л дээ. Vнэхээр дэлгэцийн бvтээл тэр дундаа кино хийхэд зардал мєнгє их гардаг. Тєсвєєс санхvvждэг манайх шиг байгууллагад ийм боломж байхгvй гэдгээ хэлсэн. Ер нь, олон ангит кино, нэг ангитай кино хийх зардал бараг л адил байдаг. Ганцхан ангитай киног ивээн тэтгэх байгууллага олддоггvй. Тэгсэн Батлан хамгаалах яамнаас ємнєх “Тусгай салаа” кинонд одоо хэрэглэгдэхээ бараг больсон зэвсэг техник гарсан. Одоо єєр техник хэрэгсэлтэй болсон. Мєн энэ кинонд дандаа зуны зураг, vйл явдал гардаг. Гэтэл цэргvvдийн хамгийн том гvйцэтгэдэг ажил нь євлийн зуд, хаврын галын дайчилгаанд явах нь байдаг юм байна. Энэ бvхнийг харуулсан кино хийгээч гэсэн санал тавьсан. Ингээд уран бvтээлчтэй яриад кино театрт гаргаж зардлаа олохоор болсон л доо.

-Энэ кино хэдэн тєгрєгєєр бvтсэн бэ?

-150 орчим сая тєгрєгєєр бvтсэн. Цэргийн зэвсэг техникийг ашиглахад хєрєнгє мєнгє их шаарддаг юм билээ. Жишээ нь, бид танкинд 40 литр шатахуун байхад л болно биз гээд тооцсон байсан. Тэгсэн 40 литр шатахуунаар ганц хаазлаад л дуусдаг юм билээ. Нэг танкинд 1000 гаруй литр шатахуун ордог юм билээ.

-Танай телевизийн дараагийн томоохон бvтээл юу байх бол?

-Цагдаа, эмчийн тухай олон ангит кино хийхээр тєлєвлєєд байна. 80 ангитай инээдмийн кино хийж байгаа. Зунаас “Гамлет”-ыг тавихаар бэлдэж байна. Хийхээр тєлєвлєсєн ажил их л байна даа.

Эx сурвалж: Ардчилал сонин: http://ardchilal.com/modules.php?name=News&file=article&sid=13000

Германд хийж буй аялал

Шинэ он гарсны дараа 1 сарын 16-31 xvртэл Герман улсад Дойче Велл академийн шугамаар хамтарсан тесел хэрэгжvvлэх багт орж ажиллах естойгоо мэдэж байсан тул нэг сард амжуулах естой байсан ажлаа хагас сард багтаах гэж толгой еед татах завгvй ажиллаа. Анх удаа 250 ажилтан нэг бvртэйгээ нэг нэгээр нь нvvр тулан уулзаж, 2010 оных нь ажлын тайланг нэг бvрчлэн уншиж, 2011 онд юу хийж бvтээхийг зорьж байгааг нь сонсон, мен удирдлагын зvгээс тухайн ажилтнаасаа юу хvлээж итгэж байгаагаа ярилцан, хеделмерийн гэрээг еерийн биеэр хийлээ. Явахын урд едрийг дуустал vргэлжилсэн урт удаан уулзалтуудын эцэст 16-ны еглее vvрээр МИАТ-ын онгоцонд сууж, хагас сарын туршид галзуу юм шиг ажилласан алжаалаа онгоцонд унтаж тайлав. Берлинд бvтэн сайны vдээс хойш бууж, 1 дэхийн еглеенеес эхлээд шууд л семинар лекцэнд едер алгасахгvй сууж байна. Цагийн зерvv гараагvйгээс эхний 2 едер нэлээн хvнд енгерев. Энэ аялалд МNB-ийн VЗ-eeс 7 хvн, удирдах тvвшний менежерvvдээс 4, стратегийн газраас 2, гадаад харилцааны менежер 1 гэсэн 14 хvн оролцож, Дойче Велле академитай хамтран урт хугацааны турш хэрэгжvvлэх теслийн драфтыг хамтран боловсруулах гэж байгаа юм. Дашрамд хэлэхэд 7 хоног vргэлжлэх 14 хvний бvрэлдэхvvнтэй энэхvv аялалын зардлыг Дойче Велле акадими дааж байгаа юм. Vvний дараа би Германд ганцаараа vлдэж, Лейпциг хотноо ажилладаг Монголын кино найруулагчидтай уулзан, телевизийн кино бэлтгэдэг павилионоор зочлон туршлага судлах юм. 2011, 2012 онд MNB еерийн гэсэн кино, концертын их танхим буюу мэргэжлийн павилион барихаар телевлеж байгаатай аялалын энэ хэсэг холбогдоно. За ингээд Дойче Велле академи дээр явагдаж байгаа ажлын уулзалтын явцад авсан зарим зургуудаасаа хуваалцъя. Зургуудыг blackberry утасныхаа камераар авсан тул чанарын хувьд фото аппаратаар авснаас тааруу юм билээ.
Зураг 1: Дойче Велле академийн байрны гол хаалга. Энэ байшинд DW академи болон мэдээний хэлтэс байрладаг.


Зураг 2: Семинарын эхний едер: Зvvн гараас би, Д.Энхтуяа-ММ агентлагийн захирал, Болд-MNB VЗ-ийн гишvvн, терийн шагналт уран барималч, Буянбадрах-MNB VЗ-ийн гишvvн, сэтгvvлч, Цэрэндорж-MNB VЗ-ийн гишvvн, xvний эрхийн хуульч, Ц.Гомбосvрэн-MNB VЗ-ийн гишvvн, гадаад харилцааны сайд асан, ахмад дипломатч, М.Наранбаатар-MNB-ийн еренхий захирал, Чилаажав-MNB VЗ-ийн дарга, Vндэсний нийтийн номын сангийн эрхлэгч, зохиолч.

Жич: Блог маань 2-оос илvv фото нэг дор оруулдаггvй бололтой, add image гэсэн товч нь ажиллахаа больчихлоо. Иймд бусад зургуудыг http://oyundary.shutterfly.com/pictures/254 хаяг руу орж сонирхож vзээрэй.

ХУВЬ ЗАЯАНЫ ЭХЛЭЛ

Өнеедер Монголын соел яруу найргийн академиас эрхлэн гаргадаг Гvнv сэтгvvлийн сvvлийн дугаарыг олж авлаа. Уг нь Мэнд-Ооео аав маань сэтгvvл гарсан тухай хэд хоногийн емне хэлсэн ч би хедее явж байсан болохоор олж авч чадаагvй байсан юм. Сэтгvvлийн энэ дугаарт миний хvv Наранбаатарын Билгvvдэйгийн бичсэн "Хувь заяаны эхлэл" эсээ нийтлэгдсэн юм. Хvv маань одоо АНУ-ын Калифорн мужийн Сан Рамон хотын ахлах сургуулид суралцаж байгаа. 1995 онд Улаанбаатар хотод терсен Билгvvдэй хvv маань амралтаараа евеегийнхее оффист сууж хичээлээ давтаж байхдаа компьюторт нь энэ эсээгээ vлдээсэн байсныг евее нь олоод надаас орчуулж егехийг хvссэн юм. Хими биологийн хичээлд сонирхолтой эрдэмтэн судлаач болно гэж ярьдаг хvvг маань яруу найрагч евее нь юм бичнэ гэдэгт vргэлж итгэж, урам егч, дэмжиж байдгийм. Учир нь Билгvvдэй маань бvр 3 настай байхдаа л сонин содон зvйрлэл хэллэгvvд хэлдэг байснаас заримыг нь евее нь тэмдэглэн авч vлдсэн байдаг. Миний санаж байгаа заримыг дурьдвал: "евеегийн гэдэс талх шиг, миний гэдэс тvvний зvсэм шиг", "еглее босоход хvний нvvр царайлаг байдаг, евее эмээтэй нvдээрээ ярьдаг" гэх мэт. Энэ авъяас нь удалгvй байхгvй болсон ч, харин сургуульд орсон хойноо хvv маань уран зохиолын хичээл

ийнхээ эсээ, зохион бичлэгийг гаргуун сайн бичиж эхэлсэн юм. Тvvний 7-р ангидаа бичсэн «Нисэж буй тэшvvр» нэртэй егvvллэг нь сургуулийн уран зохиолын хичээлийнx нь ном бvтээх теселд шалгарч бие даасан ном болон цеен тоогоор хэвлэгдэн гарсан нь тvvний анхны бvтээл байлаа. Ингээд Гvнv сэтгvvлийн сvvлийн дугаарт хэвлэгдсэн хvvгийнхээ бичвэрийг еерийнхее орчуулсантай блогтоо нийтэлж байна.

Хvvгийн маань евее, зохиолч яруу найрагч Г.Мэнд-Ооео луу жилтэй бегеед хvv маань энэ эсээгээ луу жилтэй овгийнхоо хувь заяаг vргэлжлvvлж байгаа утгаар бичсэн байна.

The Beginning of Destiny

by Billy Naranbaatar

The wind flowed through my perfectly positioned scales and my image floated in the river below. The breeze was just the perfect amount and it made my scales tingle with joy. The brilliant light from the life giving sun extended to every single shadow giving everything warm, glowing energy. When you fly in these conditions, it was like nothing you’ve ever felt before. It was exhilarating fun, relaxation, and a calming experience all at the same time. Flying like this fuels a dragon’s spirit and it strengthens their inner flame. This is exactly what I was feeling.

I am Bilguudei the curious dragon. My title is the curious dragon because I explore and learn about everything that is new. That’s just me and my nature. Every dragon has a nature and mine is curiosity. My father’s was courage, and my mom’s were beauty and wisdom; she is the only dragon in history with two natures at the same time. We dragons all are skilled in many things which exceed the elf’s skill by way to much but the only thing that keeps them superior is their magic. We dragons have never had magic. That is one thing I’ve wanted since I was a youngling, magic. I want the power to move things with words, the power to make things possible with my mind. That is my dream.

As I was flying that day, I felt a strange presence. There was something wrong in the air but I just ignored it. It didn’t seem to be a big problem. Then, suddenly, I saw a blur in the sky and in opened into a hole. First it was just a small opening, but then it turned into a big, gaping whole in the sky. It was the weirdest thing I ever saw and I was curious to see what it was. So, I flew over and examined the hole. It was strange and pitch-black inside. First, I put my finger in, then my arm, then my whole body. Inside, it was strange, and still completely dark. I suddenly got a bad feeling and I knew it was dangerous. I wanted to get out as fast as possible so I flew full speed to the opening. When I was just inches away from escaping, the opening closed and my wings folded itself and I fell. I fell and fell for what felt like hours but then something hit me and I fainted. Dragons, especially males, don't faint easily but I did. Somehow.

As my eyes slowly opened, there was a strange creature putting something soft and warm on my head. The thing on my head eased my pain and calmed me. When I looked at the creature, it resembled an elf but it wasn’t nearly as elegant and it didn't have those pointy ears the elves are known for. While I was still in deep thought about what this creature was, it said, “I can help you.” It was a strange voice especially because I was hearing it in my head. It was strange and wonderful just like elf magic. Then it thought to me, I will take you back home.

Can he really take me back? I thought to myself.

“Yes I can,” he said this time with his voice.

“Then help me,” I said in his language (we dragons have a natural ability to understand and speak any language if we hear it).

“I will do my best, but you’re going to do it, not me,” he explained.

“What do you mean!? You’re the one with magic!” I exclaimed.

“No it’s not me at all, it’s you,” he said calmly.

“Dragons don't have magic!” I told him.

“Well you do. You were the one who made the portal out of your curiosity, you were the one who read my mind, and you are the one who will bring yourself home. It was all you,” he explained.

“What?” I asked in total shock.

“Yes, you are the beginning of dragon magic,” he said.

“But that’s just not possible!” I said frustrated now.

“It is and it will be up to you to save the dragons,” he finished.

Now, I was starting to realize that he was saying the truth. Somehow I just knew he was right. I don't know how but I could just tell.

“Now,” he said, “It’s time for you to go.”

“No, not yet. Tell me more!” I begged.

“You must go back and save your race. You must figure out your powers yourself. That is the only true way,” he explained.

“Ok. I understand but how do I get home?” I asked.

“All you need to do is dream it and it will happen,” there was a pause and he went on, “There isn't any more I can teach you now.” When I nodded my head he said, “Now go. Teach your people your newfound power, for they have the same ability, and save your race from extinction!”

Now I was ready to go and I sat down and dreamed. I concentrated harder than I’ve ever done before and sadly, nothing happened. Then, when I opened my eyes to ask tell him it wasn’t working, I was home! This was something big. This was the beginning of a new dragon era. This is the beginning of destiny.

ХУВЬ ЗАЯАНЫ ЭХЛЭЛ

Translated by Oyundary Tsagaan

Эрчээ аван эгц төгөлдөр байрласан далавчны минь завсраар салхи исгэрэн шуугиж, доор урсах голын урсгал толионд сvvдэр минь хөвж яваа мэт харагдана. Салхины сэвшээ далавчийг минь сэлгvvнээр таалан илбэх нь нэг л жаргалтай, сэтгэл дvvргэcэн мэдрэмж төрvvлнэ. Aмьдралыг тэтгэгч нарны aлмааз мэт цацарсан гэрэл өчvvхэн сvvдрийг ч vл ялган эгнэшгvй гэрэл, элч дулаанаа харамгvй хайрлаx ажээ. Яг л ийм, бvх юм төгс төгөлдөрөөр зохицсон орчинд нисч явахад урьд нь хэзээ ч мэдэрч байгаагvй тийм гайхамшгийг луу мэдэрдэг юм. Энэ бол сэтгэлийн цэнгэл, хөөрөл баяр хийгээд амар амгаланг бvгдийг нэг дор мэдрэх содон тохиол. Чухамхvv ийм л шатахуунаар цэнэглэгдээд нисэхэд луугийн сvр сvлд сэргэдэг бөгөөд энэ нь тvvний дотоод галыг өрдөн асаадаг. Яг одоо нисч байхдаа миний мэдэрч байгаа зvйл бол тэр л гайхамшигт сэрэл.

Би шинэ бvхнийг сонирхoн суралцахыг хvсдэг сониуч хочтой Билгvvдэй хэмээх луу. Би ийм л төрсөн, энэ миний төрөлх чанар. Луу болгон өөрийн гэсэн цорын ганц давтагдашгvй чанартай байдаг. Минийx бол сониуч зан. Харин аав маань эр зоригтой нэгэн байсан бол миний ээж төрөлхийн vзэсгэлэнтэй бас дээр нь ухаантай. Ийнхvv xоёрын зэрэг төрөлх чанарыг зэрэг цогцлуулсанаараа миний ээж луугийн тvvхэн дэх цорын ганц vзэгдэл нь юм.

Луугийнхан бvгд л тал бvрийн авъяастай, одой хvмvvсийн хийж чадах бvхий л зvйлсийг чадварлагаар эзэмшсэн байдаг ч, тэд ид шидтэйн улмаас луугийнхнаас арай дээгvvрт орсоор ирсэн билээ. Учир нь луугийнхан хэзээ ч ид шидтэй байсангvй. Хар нялхаасаа эхлэн vргэлжид хvссээр ирсэн нэг л зvйл минь ид шид хэмээх тэр гайхамшиг. Би vгээр юмсыг хөдөлгөж, оюун ухаанаараа бvxнийг бvтээж чадах тэр их хvч чадлыг эзэмшихийг хvсдэг байв. Энэ бол миний мөрөөдөл.

Тэр өдөр би нисэж байхдаа агаар нэг л өөр байгааг анзаарсан ч, нэг их сvртэй биш санагдахаар нь тоолгvй өнгөрсөн билээ. Гэтэл дараа нь тэнгэр бvрхэж байснаа удалгvй өмнө минь нэг нvx тодроод ирлээ. Эхлээд тэр нvx багахaaн онгорхой байснаа дараа нь бvvр томорч тэнгэрт нэг их том хоосон орон зай бий болох нь тэр. Ийм хачин зvйлийг би урьд нь хэзээ ч харж байгаагvй болохоор өнөөх л сониуч зангаараа тvvн рvv ойртож очоод ажиглан харлаа. Их л сонин, дотроо юу байгаа нь vл мэдэгдэх тас харанхуй нvх байв. Эхлээд би хуруугаа дvрж vзлээ. Дараа нь гараа, тэгээд бvх биеэрээ орчихлоо. Дотор нь тас харанхуй тэр нvх рvv ороход нэг л хачин мэдрэмж төрж, гэнэт бие эвгvйцэж айдас хургахад би хар хурдаараа нvхний амсар луу буцан нисэв. Гэвч ердөө амсарт хvрэхэд төө дутуу байхад гэнэт нvxний амсар xaaгдаж, далавч минь аяндаа хумигдан би доош шидэгдлээ. Дуусашгvй мэт санагдсан тэр урт замаар би доош унасаар л байлаа. Гэнэт нэг юм намайг цохих шиг болж би ухаан алдaв. Уг нь луунууд, ялангуяа эр луу хэзээ ч амархан ухаан алддаггvй ч, яагаад ч юм би тэр дороо ухаан алдан унасан юм.

Алдсан ухаан минь эргэн ирж нvдээ би алгуурхан нээхэд нэг сонин амьтан толгойд минь vл мэдэх зөөлөн дулаан юм тvрхэж байлаа. Тэр зvйл өвчнийг минь намдааж, сэтгэлийг минь тайвшруулж байв. Өнөөх сонин амьтныг ажиглан харвал одой хvмvvстэй төстэй ч тэдэн шиг хурц шовх чихгvй, нэг л болхи хийцтэй харагдав. Тэгээд би энэ ямар гээчийн амьтан болохыг бодолдоо бясалган тааж ядаж байтал өнөөх чинь гэнэт «Би чамд тусалж чадна шvv» гэлээ. Бодол дотор минь сонсогдож байгаа болоод ч тэр vv, тvvний хоолой тэр гэхийн тэмдэггvй хачин сонин байлаа. Яг л одой хvмvvсийн илбэ шид шиг эвгvй мөртлөө энгvй. «Чамайг би гэрт чинь буцаанаа» гэж бодолд минь тэр дахиад л ярив. «Энэ нээрээ намайг гэрт минь буцааж чадах л юм байхдаа» гэж би бас дотроо бодлоо.

«Би чадна шvv» гэж тэр энэ удаад бодолд минь биш, чихэнд минь сонсогдохоор чанга хэлэв. Луунууд ямар ч хэлийг нэг л сонссон бол шууд яриад эхэлдэг унаган авъастай болохоор «Тэгвэл туслаач дээ надад» гэж би тvvний хэлээр хариу өгөв. «Хэдийгээр би чадах бvхнээ хийвч, vнэндээ чи л өөрөө өөртөө туслана шvv дээ» гэж тэр тайлбар өчлөө. «Юу гэсэн vг вэ? Чи чинь ид шидтэй биз дээ» гэж намайг дуу алдахад, тэрээр «Vгvй дээ, би биш, чи өөрөө ид шидийн эзэн» гэж тэр хээв нэг хариулав.

«Луунууд хэзээ ч ид шидтэй байгаагvй!» гэж намайг дуу алдахад «Мэдэхгvй дээ, чамд бол ямар ч байсан байна. Чи сониуч зангийнхаа хvчээр бодол санаагаа задалж, улмаар миний бодлыг уншиж чадсан цорын ганц луу. Чи л энэ бvхнийг хийсэн, чи л өөрөө өөрийгөө гэртээ аваачиж чадна.»

«Юу гээд хэлчихэв ээ» гэж би тvvний vгэнд итгэж ядав. «Ид шидэт луугийн эхнийх нь тэгвэл чи болж байна» гэж тэр хэллээ. «Наадах чинь бvтэхгvй санаа» гэж би гутрангуйгаар хариу барихад «Луугийнхны тvvxийг авраx эсэхээ чи л өөрөө шийднэ» гэж өөдөөс минь тэр учирлав.

Би тvvнийг жинхэнээсээ яриад байна гэдгийг ойлгож эхлэх шиг болов. Яаж гэдгээ хэлж мэдэхгvй ч, яагаад ч юм би тэрийг vнэн юм яриад байгааг мэдээд байлаа.

«Одоо явах цаг чинь боллоо» гэж тэр хэлэв. «Арай эрт байнаа, та надад дахиад цааш нь ярьж өг л дөө» гэж би гуйлаа. «Чи одоо харьж удам угсаагаа авар. Хvч чадлаа хэрхэн яаж залуурдахаа чи өөрөө аяндаа олж мэднэ. Энэ л хамгийн шударга зам байх болно» гэж тэр тайлбарлалаа. «Ойлгож байнаа, ойлгож байна. Гэхдээ би яаж гэр лvvгээ харих болж байнаа» хэмээн намайг лавлахад «Жинхэнээсээ мөрөөд, тэгвэл мөрөөдөл чинь аяндаа биелэнэ» гэж тэр хэлээд хэсэг дуугvй болов.

«За даа чамд өөр заагаад байх юм алга даа.»

Тvvнийг ингэж хэлэхэд би дуугvй л толгой дохисон.

«За одоо яв даа. Шинээр эзэмшсэн хvч чадлаа өөрийнхөндөө очиж заа. Тэгвэл та нар бvгд адилхан хvч чадалтай болцгоож, овог аймаг чинь хvчирхэгжих болно» гэж тэр vгээ төгсгөв.

Ингээд би явахаар зэхэж, тухлан суугаад мөрөөдөж эхэллээ. Хамаг хvчээ шавхан байж, хар байдгаараа анхаарлаа төвлөрvvлсэн ч харамсалтай нь юу ч болсонгvй. Тэгээд би энэ бvтэхгvй нь гэдгийг тvvнд хэлэхээр нvдээ нээтэл, гэртээ би ирчихсэн байлаа. Гайхамшигт энэ явдал бол ямар нэг том тvvхийн эхлэл байсан юм. Энэ бол луугийн ертенцийн шинэ ve, өөрөө бичиж дуусгах хувь заяаны эхлэл байлаа.